.

कोण आहेत हे सुब्रमण्यम स्वामी ?

2012-02-03T13:19:00.001+05:30

सुब्रमण्यम स्वामी हे आहेत तरी कोण ? एकाच वेळी अनेक आघाड्यांवर न्यायालयीन युद्ध करणारे, सोनिया गांधी आणि कॉंग्रेसला खिंडीत गाठणारे स्वामी कोण आहेत ? अनेक पैलूंचा वेध घेणारा लेख दैनिक भास्करमध्ये वाचण्यात आला तो येथे देत आहे...

सुब्रमण्यम स्वामी यांच्या याचिकेवर सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या निर्णयामुळे भ्रष्टाचाराविरुद्ध देशाची लढाई एका निर्णायक वळणावर येऊन ठेपली आहे. टू-जी घोटाळ्याप्रकरणी ए. राजांवर स्वामी खटला चालवू इच्छित होते. त्यासाठी त्यांनी पंतप्रधानांकडे परवानगी मागितली; पण ती नाकारण्यात आली. त्यानंतर पंतप्रधानांनी ए. राजांवर खटला चालवण्याचे निर्देश देण्याची मागणी करणारी याचिका स्वामींनी सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केली. याप्रकरणी राजा कारागृहात आहेत आणि गृहमंत्री पी. चिदंबरम यात अडकण्याची चिन्हे आहेत. अशा वेळी भ्रष्टाचारविरोधी वातावरणात स्वामी एक नायक म्हणून उदयास आले आहेत. जाणून घेऊया स्वामींबाबत..
सुब्रमण्यम स्वामी यांचा जन्म 15 सप्टेंबर 1939 रोजी चेन्नईत झाला. सध्या ते जनता पक्षाचे अध्यक्ष आहेत. ते एससीएमएस ग्रुप ऑफ एज्युकेशनल इन्स्टिट्यूट्स इन केरळच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सचे अध्यक्षही आहेत. यापूर्वी योजना आयोगाचे सदस्य आणि कॅबिनेटमंत्री म्हणूनही स्वामींनी काम केले आहे. नोव्हेंबर 1978 मध्ये स्वामी ग्रुप ऑफ एमिनंट पर्सन्सचे सदस्य होते. या गटास जिनिव्हामध्ये ‘विकसनशील देशांत आर्थिक सहकार्य’ या विषयावर एक अहवाल तयार करण्यासाठी बोलावण्यात आले होते. स्वामींनी व्यापार प्रक्रिया सोपी बनवली आणि निर्यातीचे नवे धोरण तयार केले. नंतर ते व्यापारात सुधारणेचे अग्रदूत बनले. 1994 मध्ये पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या सरकारमध्ये त्यांची र्शम मानक व आंतरराष्ट्रीय व्यापार आयोगाच्या अध्यक्षपदी नेमणूक करण्यात आली. विरोधी पक्षातील एखाद्या सदस्यास सत्ताधारी पक्षाने कॅबिनेटमध्ये जागा देण्याची ती कदाचित पहिलीच वेळ होती. ते आपला दृष्टिकोन आपल्या लेखांतून स्पष्ट करत असतात. त्यांनी इस्रायल, पाकिस्तान व चीनशी भारताच्या संबंधांवर मुक्तपणे लिहिले आहे.

हार्वर्डमध्ये अध्ययन व अध्यापनही

भारत सरकारच्या सचिवपदी काम केलेल्या सीताराम सुब्रमण्यम यांचे चिरंजीव सुब्रमण्यमस्वामी यांनी दिल्ली विद्यापीठांतर्गत हिंदू महाविद्यालयातून गणितात पदवी घेतली आणि भारतीय संख्याशास्त्र संस्थेतून पदव्युत्तर पदवी घेतली. त्यानंतर रॉकफेलर शिष्यवृत्ती मिळवून ते हार्वर्ड विद्यापीठात शिकण्यासाठी गेले. तेथे त्यांनी 1965 मध्ये अर्थशास्त्रात पीएच.डी. केली. नोबेल विजेते सिमोन कुज्नेट्स तेथे त्यांचे संशोधन सल्लागार होते. 1963 मध्ये आपला शोधप्रबंध पूर्ण करताना अल्पकाळ त्यांनी न्यूयॉर्कच्या संयुक्त राष्ट्र सचिवालयात अँसिस्टंट इकॉनॉमिक अफेअर्स ऑफिसर म्हणून काम केले. त्यानंतर त्यांनी हार्वर्ड विद्यापीठात प्राध्यापक म्हणून काम केले. त्यांनी दिल्ली आयआयटीचे बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्स (1977-80) आणि कौन्सिल ऑफ आयआयटी (1980-82) या मंडळांवरही काम केले.

मायदेशी परतले

स्वामी 1964 मध्ये हार्वर्ड विद्यापीठात अर्थशास्त्र फॅकल्टीत सामील झाले आणि ते अर्थशास्त्र विभागात शिकवू लागले. अध्यापन क्षेत्रात त्यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात साहाय्यक प्राध्यापक म्हणून केली होती आणि 1969 मध्ये ते सहयोगी प्राध्यापक बनले. त्या काळातच त्यांना नोबेल पुरस्कार विजेते अर्मत्य सेन यांनी दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये (डीएसई) येण्याचे निमंत्रण दिले. ते स्वीकारून स्वामी भारतात परतले. तथापि, देशाच्या अणुशक्तीबाबत असलेल्या त्यांच्या मतांमुळे डीएसईमधील त्यांची नियुक्ती रद्द करण्यात आली होती. त्यानंतर 1969 ते 1991 या काळात त्यांनी दिल्ली आयआयटीमध्ये प्राध्यापक म्हणून काम केले. त्यांना या पदावरून 70 च्या दशकाच्या सुरुवातीस तेथील बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सने हटवले होते. मात्र, सर्वोच्च न्यायालयाने अभय दिल्यानंतर ते या पदावर कायम राहिले. 1991 मध्ये कॅबिनेटमंत्री झाल्यानंतर त्यांनी या पदाचा राजीनामा दिला. 2011 पर्यंत हार्वर्डच्या समर सेशनमध्ये ते अर्थशास्त्र शिकवत होते.

हॉर्वर्डने सोडली साथ

हार्वर्ड विद्यापीठाने जनता पक्षाचे अध्यक्षांद्वारे शिकवला जाणारा अभ्यासक्रम आपल्या समर सेशनमधून वगळण्याचा निर्णय घेतला आहे. भारतात इस्लामी दहशतवादावर लिहिलेल्या वादग्रस्त स्तंभास हार्वर्डने ‘निषेधार्ह’ मानले. त्यानंतर हार्वर्ड फॅकल्टी ऑफ आर्ट्स अँड सायन्सेसच्या बैठकीत फॅकल्टी सदस्यांनी स्वामी शिकवत असलेले दोन अभ्यासक्रम वगळण्यावर बहुमताने शिक्कामोर्तब केले. हार्वर्ड समर स्कूलच्या तीन महिन्यांच्या सत्रात स्वामी ‘अर्थशास्त्र व व्यापारात प्रभावी पद्धती’ व ‘भारत व पूर्व आशियात आर्थिक विकास’ हे विषय शिकवत होते. जुलैमध्ये स्वामींच्या वादग्रस्त लेखानंतर हार्वर्ड विद्यापीठाच्या वतीने असे सांगण्यात आले होते की, अल्पसंख्याक समूहाबाबत तिरस्काराची भावना व्यक्त करणार्‍या व्यक्तीशी संबंध न ठेवणे ही आमची नैतिक जबाबदारी आहे.

जनता पार्टीचे संस्थापक सदस्य होते सुब्रमण्यम स्वामी

स्वामींच्या राजकीय जीवनाची सुरुवात नाट्यमय होती. ते जयप्रकाश नारायण यांच्यासोबत एका अराजकीय आंदोलनात उतरले होते. नंतर जनता पक्षाचा उदय झाला. स्वामी ज्या उदार आर्थिक धोरणांचा पुरस्कार करत होते ती धोरणे तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींना रुचली नाहीत. त्यांनी स्वामींना ‘अवास्तविक विचारांचा सांताक्लॉज’ असे संबोधले. परिणामी त्यांनी आयआयटीतून काढून टाकण्यात आले. त्याबरोबरच त्यांच्या सक्रिय राजकीय जीवनास सुरुवात झाली. इंदिरा गांधींचा विरोधक असलेल्या जनसंघ या राजकीय पक्षाने त्यांना संसदेच्या वरिष्ठ सभागृहात, राज्यसभेत पाठवले. ते 1974 ते 1999 या काळात पाच वेळा संसद सदस्य राहिले. आणीबाणीत ते अमेरिकेस गेले. 1976 मध्ये आणीबाणी लागू असताना त्यांच्याविरुद्ध अटक वॉरंट काढण्यात आले होते. ते संसदेच्या अधिवेशनात भाग घेण्यासाठी संसदेत आले आणि अधिवेशन संपताच पलायन करण्यात यशस्वी झाले. या पराक्रमामुळे विरोधी पक्षांमध्ये ते हीरो बनले. ते जनता पक्षाच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक आहेत आणि 1990 पासून पक्षाध्यक्ष आहेत.

2004 पासून संपुआस विरोध

स्वामी 1990-91 दरम्यान योजना आयोगाचे सदस्य आणि वाणिज्य व कायदामंत्री होते. त्या काळात त्यांनी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांच्या नेतृत्वाखाली भारतात आर्थिक सुधारणांचा आराखडा तयार केला होता. तो पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंहराव यांच्या नेतृत्वाखाली तत्कालीन अर्थमंत्री मनमोहन सिंग यांनी पुढे तो लागू केला. विद्यमान पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांनी नुकतेच म्हटले होते की, डॉ. स्वामी यांनी देशात सर्वप्रथम आर्थिक सुधारणांची संकल्पना मांडली होती. स्वामी यांच्यावर अब्रुनुकसानीचे अनेक खटले दाखल झाले. वकिलाची मदत न घेता स्वत: आपल्याविरुद्धच्या खटल्यात युक्तिवादासाठी त्यांना ओळखले जाते. संपुआच्या धोरणांना विरोध करण्यासाठी ऑक्टोबर 2004 मध्ये त्यांनी जनता पक्षातील आपल्या जुन्या सहकार्‍यांसह सत्ताधारी राष्ट्रीय स्वाभिमान मंच स्थापन केला. तथापि, याच स्वामींनी अटलबिहारी वाजपेयींच्या रालोआ सरकारविरोधात सोनियांशी हातमिळवणी केली होती. अण्णा द्रमुकच्या प्रमुख जयललिता यांच्याशी सोनिया गांधींच्या चहापानात त्यांनी मध्यस्थाची भूमिका पार पाडली होती. त्यानंतर जयललितांनी रालोआचा पाठिंबा काढून घेतला होता.
टू-जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्याचा पर्दाफाश
स्वामींनी 2008 मध्ये पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांना पत्र लिहून टू-जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्याप्रकरणी ए. राजांवर खटला चालवण्याची परवानगी मागितली. तथापि, मनमोहन सिंग यांनी कोणतीही कार्यवाही न केल्याने स्वामींनी स्वत:च सर्वोच्च् न्यायालयात याचिका दाखल केली. त्यानंतर न्यायालयाने याप्रकरणी सविस्तर अहवाल सादर करण्याचे आदेश सीबीआयला दिले. स्वामींनी गृहमंत्री पी. चिदंबरम यांच्यावर खटला चालवण्यासाठी न्यायालयात अनेक कागदपत्रे सादर केली. त्यात 15 जानेवारी 2008 रोजी पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांना चिदंबरम यांनी लिहिलेल्या पत्राचाही समावेश आहे. ए. राजा दूरसंचार व माहिती-तंत्रज्ञानमंत्री असताना चिदंबरम, राजा व पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांच्यातील बैठकीच्या अहवालाची सत्यप्रतही स्वामींनी सादर केली. 31 जानेवारी 2012 रोजी सर्वोच्च् न्यायालयाने टू-जी प्रकरणात पंतप्रधान कार्यालयाविरोधात स्वामींची याचिका स्वीकारताना म्हटले की, कोणत्याही लोकप्रतिनिधीवर खटला चालवण्याची मागणी होत असेल तर त्यास चार महिन्यांत मंजुरी द्यावी. सर्वोच्च् न्यायालयाच्या याच निर्णयानंतर गृहमंत्री पी. चिदंबरम यांच्या अडचणी वाढल्या आहेत. चिदंबरम यांना टू-जी प्रकरणात सहआरोपी करण्याची मागणी स्वामी गेल्या सप्टेंबरपासून करत आहेत. सीबीआयच्या विशेष न्यायालयात दाखल केलेल्या याचिकेत चिदंबरम यांचा जबाब पुन्हा नोंदवण्याची मागणी स्वामींनी केली आहे.

----------------------------------------------------------------------------------
सुब्रह्मण्यम स्वामी की याचिका पर सुप्रीम कोर्ट ने जो निर्णय दिया, उससे भ्रष्टाचार के खिलाफ देश की लड़ाई एक निर्णायक मोड़ पर आ पहुंची है। स्वामी टूजी घोटाले के लिए ए. राजा पर मुकदमा चलाना चाहते थे। इसके लिए उन्होंने प्रधानमंत्री से अनुमति मांगी, जो दी नहीं गई। तब स्वामी ने सुप्रीम कोर्ट में एक याचिका दायर की, जिसमें मांग की गई थी कि कोर्ट प्रधानमंत्री को राजा के खिलाफ मुकदमा चलाने का निर्देश दे। आज इस मामले में राजा को जेल हो चुकी है और गृहमंत्री पी. चिदंबरम भी फंसते नजर आ रहे हैं। ऐसे में स्वामी भ्रष्टाचार विरोधी माहौल में हीरो के रूप में जनता के सामने आए हैं। जानते हैं स्वामी के बारे में।
( डीबी स्टार . नेटवर्क http://epaper.bhaskar.com/index.php?editioncode=188&pagedate=&ch=mpcg )
सुब्रह्मण्यम स्वामी का जन्म १५ सितंबर १९३९ को चेन्नई में हुआ था। वर्तमान में वे जनता पार्टी के अध्यक्ष हैं। वे एससीएमएस ग्रुप ऑफ एजुकेशनल इंस्टिट्यूशंस इन केरला के बोर्ड ऑफ गवर्नर्स के अध्यक्ष भी हैं। इससे पहले स्वामी ने योजना आयोग के सदस्य और कैबिनेट मंत्री के रूप में सेवा दी है। नवंबर १९७८ में स्वामी गु्रप ऑफ एमिनेंट पर्संस के सदस्य थे। इस गु्रप को जिनेवा में विकासशील देशों के बीच आर्थिक सहयोग पर एक रिपोर्ट तैयार करने के लिए बुलाया गया था। स्वामी ने व्यापार की प्रक्रियाओं को आसान बनाया और नई निर्यात की रणनीति तैयार की, जो बाद में व्यापार में सुधार की अग्रदूत बन गई। १९९४ में उन्हें प्रधानमंत्री पीवी नरसिंहराव की सरकार में श्रम मानक और अंतरराष्ट्रीय व्यापार आयोग का अध्यक्ष नियुक्त किया गया। यह शायद पहला मौका था जब किसी विपक्षी दल के सदस्य को सत्ताधारी दल द्वारा कैबिनेट में पद दिया गया हो। वे अपना दृष्टिकोण अपने आर्टिकल्स के जरिए बताते आए हैं। उन्होंने इजरायल, पाकिस्तान व चीन के साथ भारत के संबंधों पर खुलकर लिखा।
हार्वर्ड में पढ़े और पढ़ाया भी
भारत सरकार के सचिव रहे सीताराम सुब्रह्मण्यम के बेटे सुब्रह्मण्यम स्वामी ने दिल्ली विश्वविद्यालय के हिंदू कॉलेज से गणित में स्नातक किया और भारतीय सांख्यिकी संस्थान से परास्नातक किया। इसके बाद वे रॉकफेलर छात्रवृत्ति पर हार्वर्ड विश्वविद्यालय में अध्ययन करने गए, जहां से उन्होंने १९६५ में अर्थशास्त्र में पीएचडी की। यहां उनके शोध सलाहकार नोबेल पुरस्कार विजेता सिमोन कुज्नेट्स थे। १९६३ में थोड़े समय के लिए जब वह अपना शोध प्रबंध पूरा कर रहे थे, तब उन्होंने न्यूयॉर्क के संयुक्त राष्ट्र सचिवालय में असिस्टेंट इकोनॉमिक अफेयर्स ऑफिसर के रूप में काम किया। इसके बाद उन्होंने हार्वर्ड विश्वविद्यालय में शिक्षक के रूप में भी काम किया। उन्होंने दिल्ली आईआईटी के बोर्ड ऑफ गवर्नर्स (१९७७-८०) और काउंसिल ऑफ आईआईटी (१९८०-८२) में भी अपनी सेवा दी।
अमत्र्य सेन के बुलावे पर लौटे भारत
स्वामी १९६४ में हार्वर्ड विश्वविद्यालय में अर्थशास्त्र संकाय से जुड़ गए और तब से वे अर्थशास्त्र विभाग में पढ़ाते रहे। शिक्षण के क्षेत्र में उन्होंने अपने करियर की शुरुआत असिस्टेंट प्रोफेसर के रूप में की थी और वे १९६९ में एसोसिएट प्रोफेसर बन गए। इस दौरान नोबेल पुरस्कार विजेता अमत्र्य सेन ने उन्हें डेल्ही स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स (डीएसई) में आने का निमंत्रण दिया, जिसे वे स्वीकार कर भारत लौट आए। हालांकि, देश की परमाणु क्षमता के बारे में उनके विचार के कारण डीएसई में उनकी नियुक्ति निरस्त कर दी गई। इसके बाद १९६९ से १९९१ तक वे दिल्ली आईआईटी में प्रोफेसर रहे। उन्हें इस पद से १९७० के दशक की शुरुआत में वहां के बोर्ड ऑफ गवर्नर्स ने हटा दिया लेकिन वे इस पद पर सुप्रीम कोर्ट ऑफ इंडिया द्वारा बहाल किए जाने के बाद १९९० तक रहे और १९९१ में कैबिनेट मंत्री बनने के लिए उन्होंने इस पद से इस्तीफा दिया। वह २०११ तक हार्वर्ड के समर सेशन में अर्थशास्त्र के पाठ्यक्रम पढ़ाते रहे।
२००११ में हार्वर्ड ने किया स्वामी से किनारा
हार्वर्ड यूनिवर्सिटी ने जनता पार्टी अध्यक्ष द्वारा पढ़ाए जाने वाले पाठ्यक्रमों को अपने सालाना समर सेशन से हटाने का फैसला किया है। विश्वविद्यालय ने भारत में इस्लामिक आतंकवाद पर लिखे गए उनके विवादित आलेख को 'निंदनीय' माना, जिसके बाद हार्वर्ड फैकल्टी ऑफ आट्र्स एंड साइंसेज की बैठक में संकाय सदस्यों ने भारी बहुमत के साथ स्वामी द्वारा पढ़ाए जाने वाले दो पाठ्यक्रमों को हटाने पर अपनी मुहर लगाई। स्वामी हार्वर्ड समर स्कूल के तीन महीने के सत्र में 'अर्थशास्त्र और व्यापार में परिमाणात्मक तरीके' और 'भारत और पूर्वी एशिया में आर्थिक विकास' विषय पढ़ाते थे। जुलाई में स्वामी के भड़काऊ आलेख के बाद हार्वर्ड विश्वविद्यालय की ओर से कहा गया कि उसकी यह नैतिक जिम्मेदारी बनती है कि वे खुद को ऐसे व्यक्ति से नहीं जोड़ें जो अल्पसंख्यक समूह के खिलाफ घृणा का भाव जाहिर करता हो।
जनता पार्टी के संस्थापक सदस्य रहे हैं स्वामी
स्वामी के राजनीतिक जीवन की शुरुआत नाटकीय रही। वे जयप्रकाश नारायण के साथ एक गैर-राजनीतिक अभियान से जुड़े जो बाद में जनता पार्टी की नींव का कारण बना। स्वामी जिन उदार आर्थिक नीतियों की हिमायत करते थे उन्हें तत्कालीन प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी ने सही नहीं माना और स्वामी को 'अवास्तविक विचारों वाले सांता क्लॉज' करार दिया। इसके परिणामस्वरूप उन्हें आईआईटी से निकाल दिया गया। इसके साथ ही उनके सक्रिय राजनीतिक जीवन की शुरुआत हुई। इंदिरा गांधी की प्रतिद्वंद्वी और दक्षिणपंथी राजनीतिक पार्टी जनसंघ ने उन्हें संसद के उच्च सदन राज्यसभा में पहुंचाया। वह १९७४ से १९९९ के दौरान पांच बार संसद के सदस्य रहे। आपातकाल के दौरान वे अमेरिका चले गए। १९७६ में जब आपातकाल लागू था तब उनके नाम से गिरफ्तारी का वारंट जारी किया गया। वे संसद सत्र में शामिल होने के संसद आए और सत्र के खत्म होने के बाद भाग जाने में सफल रहे। इस कारनामे ने उन्हें विपक्षी दलों की नजरों में हीरो बना दिया। वे जनता पार्टी के संस्थापक सदस्यों में से एक हैं और १९९० से इसके अध्यक्ष हैं। २००४ से कर रहे हैं यूपीए की नीतियों का विरोध
स्वामी १९९०-९१ के बीच योजना आयोग के सदस्य और वाणिज्य व कानून मंत्री रहे। इस दौरान उन्होंने प्रधानमंत्री चंद्रशेखर के नेतृत्व में भारत में आर्थिक सुधार का खाका तैयार किया, जो कि प्रधानमंत्री नरसिंहराव के नेतृत्व में तत्कालीन वित्तमंत्री मनमोहन सिंह के कार्यकाल के दौरान भी जारी रहा। वर्तमान प्रधानमंत्री डॉ. मनमोहन सिंह ने हाल ही में कहा था कि डॉ. स्वामी ने सबसे पहले देश में सुधारों की परिकल्पना की। स्वामी पर कई मानहानि के मामले चले और उन्हें बिना वकीलों के खुद इन मामलों पर तर्क करने के लिए जाना जाता है। अक्टूबर २००४ में उन्होंने जनता पाटी के अन्य पूर्ववर्ती सदस्यों के साथ मिलकर सत्त्तारूढ़ यूपीए की नीतियों का विरोध करने के लिए राष्ट्रीय स्वाभिमान मंच की स्थापना की। हालांकि, स्वामी ने अटलबिहारी वाजपेयी के नेतृत्व वाली एनडीए सरकार के खिलाफ सोनिया गांधी के साथ भी हाथ मिलाए थे। एआईडीएमके प्रमुख जयललिता के साथ सोनिया गांधी की चाय पार्टी में मध्यस्थ की भूमिका निभाई जिसके बाद जयललिता ने एनडीए से समर्थन वापस ले लिया था। २-जी स्पेक्ट्रम मामले का पर्दाफाश
स्वामी ने २००८ में प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह को पत्र लिखा, जिसमें उन्होंने २-जी स्पेक्ट्रम घोटाले के संबंध में ए राजा पर मुकदमा चलाने की अनुमति की मांग की। हालांकि, मनमोहन सिंह ने जब इस पर कोई कार्रवाई नहीं की तो स्वामी ने खुद ही सुप्रीम कोर्ट में इस संबंध में केस दायर कर दिया। इसके बाद सीबीआई से इस मामले में विस्तृत रिपोर्ट दायर करने को कहा गया। स्वामी ने गृहमंत्री पी चिदंबरम पर मुकदमा चलाने के लिए अदालत में कई दस्तावेज दायर किए, जिसमें १५ जनवरी २००८ को प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह को चिदंबरम द्वारा लिखा गया पत्र भी शामिल है।
जब ए राजा संचार और आईटी मंत्री थे तब पी चिदंबरम, ए राजा और प्रधानमंत्री मनमोहन सिंह के बीच बैठक के मिनट की प्रमाणिक कॉपी भी स्वामी ने सामने रखी। ३१ जनवरी २०१२ को सुप्रीम कोर्ट ने २-जी मामले में प्रधानमंत्री कार्यालय के खिलाफ स्वामी की याचिका को स्वीकार करते हुए कहा कि यदि किसी जनप्रतिनिधि के खिलाफ अभियोग चलाने की मांग की जाती है तो चार महीने के अंदर मंजूरी देना होगी। सुप्रीम कोर्ट के इसी फैसले के बाद से गृहमंत्री पी. चिदंबरम की मुश्किलें और बढ़ सकती हैं। चिदंबरम को २-जी मामले में सहअभियुक्त बनाने की मांग स्वामी पिछले वर्ष सितंबर से करते रहे हैं। सीबीआई की विशेष अदालत में दायर अपनी याचिका में चिदंबरम का बयान फिर से दर्ज कराने की मांग भी स्वामी कर रहे हैं।
सुब्रह्मण्यम स्वामी को भारत-चीन संबंधों को सामान्य करने के लिए किए गए उनके प्रयासों के लिए जाना जाता है। उन्होंने १९८१ में चीनी राजनेता डेंग जियाओपिंग को तिब्बत में कैलाश मानसरोवर हिंदू तीर्थयात्रियों के लिए खोलने के लिए राजी किया।

... हे आहे सोनिया गांधी यांचे खरे रूप

स्वामी रामदेव, काळा पैसा आणि सोनिया गांधी

नागरिकत्त्व आचार्य बालकृष्ण आणि सोनिया गांधींचे

सुब्रमण्यम स्वामी यांचा ब्लॉग

झारखंडचे राळेगणसिद्धी

2012-01-30T23:49:00.001+05:30

( सुधीर जोगळेकर; साभार : दिव्य मराठी )
जानेवारीच्या पहिल्या पंधरवड्यात वृत्तपत्र वाचत असताना एका लहानशा बातमीने लक्ष वेधून घेतले आणि माझ्या आठवणीतले ढगेवाडी पुन्हा एकदा आठवणींच्या कोशातून वर उसळून आले. पण या उसळून वर आलेल्या आठवणीला पुन्हा एक धक्का दिला तो परवाच्या प्रजासत्ताक दिनाच्या बातमीने. ती बातमी होती झारगावविषयीची.
या झारगावविषयी पुढे लिहीनच, पण त्याआधी त्या ढगेवाडीविषयी. ढगेवाडी हे अहमदनगर जिह्याच्या अकोले तालुक्यातले अवघे 58 कुटुंबांच्या वस्तीचे गाव. गाव डोंगरावर, जायला धड रस्ता नाही, पिण्याचे बारमाही पाणी नाही, त्यामुळे शेती नाहीच. उदरनिर्वाहासाठी गावक-यांना आठ महिने गाव सोडून बाहेर जावे लागायचे अशी स्थिती. अशा स्थितीत पुण्याच्या सुयश चॅरिटेबल ट्रस्टने तीन शेतक-यांना हाताशी धरून टोमॅटो लागवडीचा पहिला प्रयोग करायचे ठरवले. पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी गावक-यांच्याच श्रमदानातून माती आणि सिमेंटचे बंधारे बांधले. पाच वर्षांत 32 विहिरी झाल्या, पाणीटंचाई संपली आणि गाव हिरवे झाले. असाच श्रमदानातून रस्ता तयार झाला. विक्रेत्यांची वाहने वर येऊ लागली. टोमॅटो थेट शेतातून बाजारात जाऊ लागला. शेतीच्या पाण्याची सोय होत गेली तसतसे टोमॅटो पिकाखालचे क्षेत्र वाढायला लागले. पण टोमॅटोचे भाव वरखाली होऊ लागल्याने शेतकºयांचे जे नुकसान होऊ लागले ते सुयशला पाहवेना. त्याने गावातच टोमॅटोवर प्रक्रिया करणारा उद्योग उभा करायचे ठरवले. अंबेमाता अभिनव टोमॅटो सॉस उत्पादक सहकारी संस्था स्थापन झाली. वनवासी शेतक-यांनी स्वत:च्या आर्थिक उन्नतीसाठी उभारलेल्या उद्योगाचे बहुधा ते देशातले पहिलेच उदाहरण ठरले. गावाने मग मंदिर उभारले. भजन-कीर्तन सुरू झाले, व्यसनमुक्ती साध्य झाली. पाचच वर्षात गावातील सर्व कुटुंबे दारिद्र्यरेषा पार करून सुस्थितीत राहू लागली. अटलबिहारी वाजपेयी तेव्हा पंतप्रधान होते. अंबेमाता सॉसची पहिली बाटली सुयशने थेट त्यांच्यापर्यंत पोचवली आणि ढगात असलेले ढगेवाडी, देशाच्या विकासासाठी अर्थपूर्ण पाऊल टाकणारे गाव म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAG-jharkhands-ralegansiddhi-2804190.html?SL1=
गेल्या आठवड्यात ढगेवाडीची आठवण मनात उसळून आली ती झारखंडच्या गुमला जिह्यातल्या झारगाव नावाच्या जेमतेम अडीचशे उंबºयांच्या गावाने आपली दारिद्र्यरेषेखालच्या सवलतींची कार्डे सरकारला एकदम परत करायचे ठरवले त्यामुळे. त्या एका निर्णयामुळे झारगाव एकदम राष्ट्रीय नकाशावर आले. अर्थात त्याला निमित्त झाले ते तिथली बाराशेच्या संख्येत असलेली ग्रामीण अर्धशिक्षित जनता शंभर टक्के साक्षर झाल्याचे आणि तिथल्या ग्रामस्थांनी आर्थिक स्वावलंबनाच्या दिशेने वाटचाल सुरू केल्याचे. झारगावमधल्या या प्रयोगाची सुरूवात झाली ती बरोबर दोन वर्षं आणि पाच दिवसांपूर्वी, म्हणजे 21 जानेवारी 2010 रोजी. गेल्या दोन वर्षांत सरकारने विविध योजनांखाली मिळून अवघे 21 लाख रुपये या गावात अनुदानाच्या रूपाने ओतले, पण त्या पैशांपैक्षाही महत्त्वाची ठरली ती झारगावच्या नागरिकांची स्वयंविकासाच्या निर्धाराची मानसिकता. सर्वप्रथम बंद झाली ती गुरांच्या मागे धावणारी मुले. मुलांना शाळेत घाला, तुमची गुरे सांभाळण्याचे काम गाव करील असे म्हणून गावानेच स्वयंवर्गणीतून दोन माणसे त्यासाठी नेमली आणि शाळेची पटसंख्या दीडशेवर गेली. आता नीटनेटके वर्ग, दीपेंद्रकुमार चौधरी हा संपूर्ण वेळ उपस्थित असणारा शिक्षक यामुळे शाळेचे रंगरूपच पालटून गेले आहे. मुले शाळेत जाऊ लागताच आईबापांनीही रात्रशाळेत जाऊन गमभन शिकण्यास आणि स्वत:ची स्वाक्षरी स्वत: करण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे आता निशाणी डावा अंगठा पार लोपला आहे. स्वच्छता, आरोग्य याचे धडे खेळांच्या माध्यमातून देण्यास सुरुवात केल्यानंतर आणि हगणदारी मुक्तीसाठी प्रयत्न केल्यानंतर आता गाव स्वच्छ दिसू-भासू लागले आहे. व्यसनमुक्तीसाठी तर सामदामापेक्षा दंड आणि भेदाचाच वापर झारगावाने केला आणि चमत्कार घडला. प्रत्येकाच्या मालकीची खासगी जमीन वगळल्यानंतर उरणारी गावाची सगळी पडीक शेती 47 एकरांची. त्या 47 एकरांवर गावाने नॅशनल रुरल हॉर्टिकल्चर मिशनच्या सहकार्याने आमराई उभी केली आणि आता ती आमराईच गावाचा चेहरामोहरा पालटायला कारणीभूत ठरली आहे. जिल्हा प्रशासनाच्या दिग्दर्शनानुसार गावाने गोकुळधाम दूध संकलन केंद्र आणि लॉम्प्स नावाची गावकीच्या मालकीची समाजमंदिराची इमारत बांधून पूर्ण केली आहे. सारे गाव जेव्हा झोपेच्या अधीन होते, तेव्हा गावाच्या रस्त्यारस्त्यांवर असणारे सौरदिवे गावाची राखण करीत असतात.
या सा-या बदलाचे नेतृत्व केले चरंजन कौर नावाच्या नववी शिकलेल्या महिलेने. गावाने स्वत:ची एक संसद स्थापन केली. गावक-यांनी कौरला केले पंतप्रधान, मग बाकीचे खातेवाटप झाले आणि प्रजासत्ताकच्या मुहूर्तावर गावाचा कारभार गावच्या संसदेकडे आला. युनिसेफनेही त्याला मदतीचा हात लावला. त्यांनी सुबीर दास नावाचा आपला एक अधिकारीच या प्रकल्पाकरिता नेमून टाकला. गेल्या दोन वर्षातली थक्क करून टाकणारी वाटचाल त्यातून झाली आहे. जानेवारीच्या दुस-या आठवड्यात मुख्यमंत्री अर्जुन मुंडा स्वत:च या गावाच्या भेटीला आले. आता झारखंडच्या आणखी 11 जिह्यांत प्रत्येकी 11 गावांत हेच प्रयोग करायचा मुंडा सरकारचा विचार आहे. केंद्र सरकारनेही हे मॉडेल अन्य राज्यांत वापरता येईल का याची चाचपणी सुरू केली आहे. महाराष्ट्रात राळेगणसिद्धी आणि पोपटराव पवारांच्या हिवरे बाजारने स्वयंविकासाची उदाहरणे घालून दिली, पण महाराष्ट्र आणि झारखंड यात मुळात अंतर आहेच ना!
साभार : दिव्य मराठी

इतिहास विसरल्यास...

2012-01-25T23:21:00.001+05:30

इतिहास विसरल्यास प्रेरणा लुप्त होते. प्रेरणा जागी राहिली नाही तर माणसाची अधोगती सुरु होते. माणसे लाचार बनतात. कणाहीन माणसांची समाजात संख्या वाढू लागली की
स्वार्थ बोकाळतो. स्वार्थ बोकाळला की देशभक्ती मागे पडते. देशभक्ती गौण मानणा-यांच्या हाती नेतृत्व आले की देशाचा सत्यानास होतो. याचा दाहक अनुभव या देशाने अनेकदा घेतला आहे.
आज प्रजासत्ताक दिन. या दिवशी वंदे मातरमच्या स्फूर्तीदायी इतिहासाची उजळणी व्हावी यासाठी येथे व्हिडीओ क्लिप्स देत आहे. ही माहिती आवडली तर ब्लॉगची लिंक आपल्या मित्र - परिचितांना अवश्य पाठवा, ही विनंती.
२००७ साली सोलापुरातील वृत्तदर्शन या स्थानिक टीव्ही वाहिनीवर वंदे मातरम या विषयावर सौ. अपर्णा रामतीर्थकर यांनी माझी मुलाखत घेतली होती. ती येथे देत आहे.

महानायकाच्या मृत्यूचे रहस्य

2012-01-23T09:34:00.001+05:30

नेताजींच्या जीवनाच्या अखेरच्या पर्वाचे रहस्य काय ? नेताजींचा मृत्यू विमान दुर्घटनेत झाला काय ? जाणून घेण्याचा एक प्रयत्न...

महानायकाच्या मृत्यूचे रहस्य भाग 1

महानायकाच्या मृत्यूचे रहस्य भाग २

महानायकाच्या मृत्यूचे रहस्य भाग 3

महानायकाच्या मृत्यूचे रहस्य

अलिगड मुस्लिम विद्यापीठामुळे शांततेला धोका

2012-01-22T12:47:00.001+05:30

औरंगाबाद जिल्ह्यातील खुलताबाद (प्राचीन नाव रत्नपूर) तालुक्यातील व खुलताबाद शहराजवळील दत्त संस्थान श्रीक्षेत्र शूलिभंजन ग्रामपंचायतीच्या गट क्रमांक 5 मधील 332 एकर 11 गुंठे जमीन अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाच्या उपकेंद्राच्या उभारणीसाठी देण्यास महाराष्ट्र शासनाने तत्त्वत: मान्यता दिली असल्याचे कळते.
26 जानेवारी 1950 रोजी स्वतंत्र भारताच्या संविधानानुसार अलिगड मुस्लिम विद्यापीठ ही महत्त्वपूर्ण राष्ट्रीय संस्था म्हणून घोषित झाली. 1968, 1981, 1991 व 2005 या वर्षी माननीय सर्वोच्च न्यायालयाने अलिगड मुस्लिम विद्यापीठास मुस्लिम तुष्टीकरणाबाबत फटकारले आहे.
http://divyamarathi.bhaskar.com/article/MAH-MAR-AUR-aligarh-muslim-university-contro-chnadrakant-khaire-appose-2766807.html?RHS-badi_khabare=

24 एप्रिल 2006 रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाबाबत संसदेला आपल्या अधिकारकक्षा ओलांडण्याबाबतदेखील फटकारले व पुनश्च मुस्लिम तुष्टीकरण थांबवून शैक्षणिक गुणवत्ता व स्वायत्तता राखा, असा निर्णय दिला. अलिगड मुस्लिम विद्यापीठात शिक्षण घेणा-या विद्यार्थ्यांचा दहशतवादी कारवायांत सहभाग असल्याचे अनेकदा स्पष्ट झाले आहे. देशाचे तत्कालीन संरक्षणमंत्री विद्यापीठास भेट देणार म्हणून पूर्वतयारीच्या दृष्टिकोनातून सुरक्षा दलाने तपासणी मोहीम हाती घेताच, तपासणीही नको व संरक्षणमंत्र्यांची भेटही नको म्हणून आंदोलन झाले व भेट नाकारण्यात आली. अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाच्या वर्तमान कुलगुरूंवरही भ्रष्टाचाराचे अनेक आरोप आहेत.
1947 ला भारतास खंडित स्वरूपात स्वातंत्र्य मिळाले. यात अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाची भूमिका लपून राहिली नाही. पाकिस्तानचे निर्माते बॅ. मोहंमद अली जिना यांनी घोषणा केली की, 'अलिगड मुस्लिम विद्यापीठ भारत का शस्त्रागार है.' आजही मुस्लिम विद्यापीठ त्याच मार्गावर चालत आहे.
मराठवाड्यात औरंगाबादला 23 ऑगस्ट 1958 रोजी मराठवाडा विद्यापीठाद्वारे शिक्षणाचे दरवाजे खुले झाले. मराठवाड्यातील मागास भागातून हजारो विद्यार्थी या विद्यापीठात शिक्षण घेत आहेत. जेथे या विद्यापीठाची स्थापना झाली, तो परिसर म्हणजे नागसेनवन. भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेल्या या परिसरात खुद्द बाबासाहेबांनी शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवली. 14 जानेवारी 1994 रोजी 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ' असा विद्यापीठाचा नामविस्तार करण्यात आला. या विद्यापीठापासून सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावरच अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाचे केंद्र स्थापन करण्याचा कुटिल घाट सत्ताधारी राजकारण्यांनी घातला आहे. प्रश्न केवळ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा नाही, तर आपल्या सर्वांच्या अस्तित्व व अस्मितेचा आहे. औरंगाबाद जि. प. नेही 'अलिगड'च्या स्थापने विरोधात ठराव (क्र. 585) संमत केला आहे. शासनाने याचीही दखल घेतलेली नाही. ती गांभीर्याने घ्यावी.
औरंगाबाद हे जागतिक नकाशावरील महत्त्वाचे स्थान असून, जिल्ह्यात अजिंठा, वेरूळ, पैठण, देवगिरी किल्ला, घृष्णेश्वर ही जागतिक स्मारके व संतभूमी आहे. संपूर्ण देशात हवाई, रेल्वे, रस्ता मार्गाद्वारे हे नामवंत पर्यटन राजधानीचे शहर शैक्षणिक, औद्योगिक, सांस्कृतिक जडणघडणीचे महत्त्वाचे केंद्र आहे. शासनाच्या या अशा निर्णयाने परिसरातील शांतता-सुव्यवस्थेची परिस्थिती धोक्यात येऊ शकते. राज्याची पर्यटन राजधानी, ऐतिहासिक व संवेदनशील असणा-या अशा या शहरात कोणतीही मागणी नसताना अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाचे उपकेंद्र स्थापण्यास का महत्त्व दिले जात आहे, हे गूढच आहे.
अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. पी. के. अब्दुल अजीज, कालिकत विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू प्रा. अन्वरजहां जुहेरी, प्रा. जावेद अख्तर, प्रा. इक्राम हुसेन, प्रा. एन. ए. के. दुर्राणी यांच्यासह अल्पसंख्याक राज्यमंत्री फौजिया खान, अल्पसंख्याक विकास विभागाच्या प्रधान सचिव श्रीमती टक्केकरा, सचिव सय्यद हाशमी यांनी ऑक्टोबर महिन्यात शूलिभंजन येथे विद्यापीठाच्या उपकेंद्रासाठी पाहणी केली व त्यांनी महाराष्ट्र शासनास 'हीच जागा आम्हाला द्या, कारण खुलताबाद येथे औरंगजेबाची कबर आहे. हीच जागा आमच्या विद्यापीठाला मिळाली पाहिजे' असा आग्रह धरला होता.
देवगिरी किल्ल्याच्या मागील बाजूस असलेली शूलिभंजन येथील ही जागा संत जनार्दन स्वामी व संत एकनाथ या गुरू-शिष्यांची तपोभूमी आहे. तसेच दत्त दिगंबराचे व देवी पार्वतीचे वास्तव्यस्थान म्हणूनही ओळखली जाते. अशा या पवित्र जागेवर महाराष्ट्रातील सर्व संत दर्शनासाठी संतनगरी म्हणून उभारण्याची एक योजना संतश्रेष्ठ भय्यू महाराज यांनी आखली आहे. त्यासाठी महाराष्ट्र शासनाकडे या जागेची मागणीही केली होती; परंतु त्यांना ही पवित्र जागा न देता सरकार ती अलिगड मुस्लिम विद्यापीठास का देते, हा एक मोठा प्रश्नच आहे.
अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाचा इतिहास देशविरोधी कारवायांना खतपाणी घालण्याचाच राहिला आहे. तसेच राजकीय स्वार्थापोटी व मतांच्या लांगूलचालनासाठी सरकारने रचलेले हे षड्यंत्रच आहे. अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाद्वारे महाराष्ट्रात कोणत्याही शैक्षणिक सुधारणा शक्य नाहीत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या अस्मिता व अस्तित्वाचे काय होणार? औरंगाबादजवळील पवित्र धार्मिक जागेतच ते स्थापन करण्याच्या षड्यंत्रामागे असलेल्या शासनाला अलिगड मुस्लिम विद्यापीठ उभारणीस सर्वांनीच कडाडून विरोध केला पाहिजे. हे शैक्षणिक विद्यापीठ नसून दहशतवादी फॅक्ट्रीच म्हणावे लागेल, यात कोणाचेही दुमत असणार नाही.
अस्मितेचा प्रश्न
खुलताबादजवळच्या शुलिभंजन परिसरात अलिगड मुस्लिम विद्यापीठाचे केंद्र स्थापन करण्याचा कुटिल घाट सत्ताधारी राजकारण्यांनी घातला आहे. प्रश्न केवळ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचा नाही, तर आपल्या सर्वांच्या अस्तित्व व अस्मितेचा आहे. वास्तविक, औरंगाबाद जिल्हा परिषदेनेही या विद्यापीठाच्या स्थापनेच्या विरोधात ठराव (क्र. 585) संमत केला आहे. शासनाने याचीही दखल घेतलेली नाही.
हे उपकेंद्र औरंगाबाद जिल्ह्यात व्हावे, असे आपणास वाटते काय?
आपले उत्तर 9765415923 या क्रमांकावर Y किंवा N या स्वरूपात एसएमएसद्वारे 20 जानेवारीपर्यंतच अवश्य पाठवा.
(उत्तरातून केवळ एक सर्वेक्षण होईल. पाठवणा-यांचे क्रमांक आणि नावांबद्दल गुप्तता पाळली जाईल.)

तरुणांना स्फूर्ती देणारा चिरंतन झरा

2012-01-11T13:05:00.001+05:30

गांधीजी म्हणतात, विवेकानंद वाङ्‌मयाच्या वाचनाने माझ्या देशभक्तीत एक हजार पटीने वाढ झाली. महानायक नेताजी सुभाषचंद्र बोस म्हणतात, आज स्वामी विवेकानंद असते, तर मी त्यांची गुरुस्थानी स्थापना केली असती. जवाहरलाल नेहरू म्हणतात की, विवेकानंद हे अध्यात्म आणि विज्ञान यांचा समन्वय करणारे महापुरुष होते. स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावरकर यांच्यापासून ते जमशेटजी टाटा यांच्यापर्यंत शेकडो महापुरुषांनी विवेकानंदांच्या जीवन व विचारातून प्रेरणा घेतली. योद्धा, संन्यासी आणि कोट्यवधी तरुणांचे स्फूर्तिस्थान म्हणजे स्वामी विवेकानंद.

आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत सर्वच स्तरांतील लोकांचे जीवन गतिमान झाले आहे. जीवनात अचानक आलेल्या या गतीमुळे सर्वसामान्यांची स्थिती भांबावल्यासारखी झाली आहे. ज्ञानार्जन करू पाहणार्‍या तरुणांची स्थितीही याहून वेगळी नाही. अशा स्थितीत मनाला स्थैर्य देऊन आपल्या प्रगतीला सहाय्यक ठरणार्‍या विचारांची निकड आहे. अशावेळी ‘फोटोग्राफिक मेमरी’साठी प्रसिद्ध असलेल्या स्वामी विवेकानंद यांचे विचार आपल्या मदतीला धावून येतात. म्हणूनच विवेकानंद पुण्यतिथीच्या निमित्ताने शक्तीदायी विचारांचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न करीत आहे.नोबेल परितोषिक विजेते आणि विख्यात विचारवंत गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर म्हणतात, ‘‘तुम्हाला जर भारत जाणून घ्यायचा असेल, तर विवेकानंदांचा अभ्यास करा. त्यांच्यात सर्वच सकारात्मक आहे, नकारात्मक काहीही नाही.’’

सकारात्मक विचारांमध्ये प्रचंड सामर्थ्य असते. सकारात्मक विचारामुळे जीवनाचे नंदनवन होऊ शकते, परंतु केवळ सकारात्मक विचार उपयोगाचे नसून, माणसाला आपल्या ध्येयाची निश्‍चितीही करता आली पाहिजे. स्वामी विवेकानंद म्हणतात की, ‘‘एखादे ध्येय निश्‍चित केलेला मनुष्य शंभर चुका करीत असेल, तर ध्येय नसलेला मनुष्य दहा हजार चुका करतो.’’ तात्पर्य असे की, ध्येयामुळे आपल्या जीवनाला अर्थ प्राप्त होतो, परंतु असे असले, तरी ध्येयाची निवड देखील महत्त्वाची बाब असते.

स्वामी विवेकानंदांच्या जीवन वाङ्‌मयातून आपल्याला उच्च ध्येयमार्गासाठीची दिशा मिळते.स्वामी विवेकानंदांचे जीवन पाहा. गुरुदेव रामकृष्णांच्या प्रयाणानंतर स्वामीजींनी संपूर्ण भारताचे भ्रमण केले आहे. भारत म्हणजे काही केवळ कागदावरचा नकाशा नाही. भारत म्हणजे भारतातले लोक. इथली गावं, इथल्या नद्या, पर्वत, इथे होऊन गेलेले ऋषीमुनी, इथले तत्त्वज्ञान आणि खूप काही... जोवर आपण खरा भारत समजून घेत नाही, तोवर तिच्याप्रती मनात भक्तीभाव निर्माण होणे कसे शक्य आहे? एखाद्या व्यक्तीप्रती प्रेम किंवा तिरस्कार तेव्हाच निर्माण होते, जेव्हा आपल्याला तिच्या गुण-दोषांची ओळख होते. देशाच्या बाबतीतही हेच तत्त्व लागू आहे. आपण इतिहास वाचलेला असतो. इतिहासातील आपल्या पूर्वजांच्या कर्तृत्वाने आपला ऊर अभिमानाने भरून येतो. हा अनुभव आपल्या सार्‍यांचाच आहे. म्हणूनच केवळ प्राचीन भारत ग्रंथातून अभ्यासून न थांबता स्वामी विवेकानंदांनी संपूर्ण वर्तमान भारत पायी फिरून अनुभवला.शेवटी स्वामीजी देशाच्या दक्षिण टोकाला- कन्याकुमारी येथे आले. तिथल्या श्रीपाद शिलेवर की, जिथे देवी पार्वतीने कैलासातल्या शिवशंकरासाठी एका पायावर तपश्‍चर्या केली होती, तिथे २५, २६ आणि २७ डिसेंबर १८९२ या तीन दिवस-रात्री त्यांनी ध्यान केलं.

हा पहिला सन्यासी होता की, ज्याने आपल्याला वैयक्तिक मोक्ष अथवा मुक्ती मिळावी म्हणून ध्यान साधना केली नाही. भारताला पुन्हा तिचं गतवैभव कसे मिळवता येईल हा त्यांच्या ध्यानाचा केंद्रबिंदू होता.एकेकाळी वैभवावर असलेल्या या देशाचे भग्नावशेष त्यांनी जागोजागी भ्रमणकाळात पाहिले होते. पाश्‍चात्य देशातील लोकांना जेव्हा कपडे घालण्याचीही बुद्धी नव्हती. तेव्हा या देशात एक प्रगल्भ संस्कृती नांदत होती, हेही त्यांना माहीत होते, परंतु आज मात्र भारत गुलामीत होता. भारताचा स्वाभिमान ब्रिटिशांनी पायदळी तुडवला होता. दारिद्र्याने आणि लाचारीने कळस गाठला होता. जातीभेद स्पृशास्पृशतेसारख्या घातक रूढींनी उच्छाद मांडला होता.

अज्ञानाचा अंध:कार गडद झालेला होता. अशा स्थितीतून पुन्हा भारताचे उत्थान घडवून आणायचे तर काय करावे लागेल हा त्यांच्या ध्यानाचा विषय होता. अखेर एक शक्तिशाली विचार घेऊन स्वामीजी त्या शिलेवरून उठले. आपण आत्मविश्‍वास गमावलेला आहे, त्यामुळेच आजची अधोगती झाली. या देशाला पुन्हा आत्मविश्‍वास मिळवून देणे हे विवेकानंदांच्या जीवनाचे ध्येय बनले. जगावर राज्य करणार्‍या लोकांच्या देशात जाऊन आमच्या देशाचा तरुण विजय मिळवतो, ही घटना समस्त भारतीयांना आत्मविश्‍वास देणारी ठरली. यातूनच खर्‍या अर्थाने भारताच्या स्वातंत्र्य आंदोलनाला बळ मिळाल्याचा इतिहास आहे.

स्वामी विवेकानंदांनी भारतीयांना भारताकडे भारतीय दृष्टिकोनातून पाहायची दृष्टी दिली.

स्वामी विवेकानंद म्हणजे साक्षात घनिभूत देशभक्ती. त्यांचा युवा पिढीवर प्रगाढ विश्‍वास होता. भारताच्या पुनरुत्थानच्या कार्यासाठी युवकच पुढे येतील, असा त्यांना विश्‍वास होता. देशभक्तीचे मूर्तीमंत प्रतीक असणारे स्वामी विवेकानंद केवळ भारतासाठीच प्रेरक आहेत असे मात्र बिलकुल नाही. संपूर्ण जगात सुख-शांती नांदण्यासाठी त्यांनी केलेले मार्गदर्शन लाखमोलाचे ठरले होते. म्हणूनच तर सार्‍या जगासाठी असा काय संदेश स्वामीजींनी दिला होता, तेही समजून घेतले पाहिजे. अन्यथा मोठा गोंधळ होईल.

दोन वर्षांपूर्वी जपानचे पंतप्रधान भारतात आले होते. संसदेला संबोधित करताना पंतप्रधान ऍबे सिंझो म्हणाले की, जपान भारताचा ऋणी आहे. कारण जपानचे शिल्पकार तेनशिन ओकाकुरा यांनी स्वामी विवेकानंद यांच्यापासून प्रेरणा घेतली होती. ते पुढे असे म्हणाले की, जगाचे नेतृत्व करण्यासाठी जपान आणि भारत या दोन्ही देशांनी पुढाकार घेतला पाहिजे.‘क्लॅश ऑफ सिव्हिलायझेशन’ या विख्यात पुस्तकाचे लेखक आणि नामवंत इतिहासकार सॅम्युअल हंटिग्टन म्हणतात की, जगात तिसरे महायुद्ध झालेच तर ते एकांतिक विचारधारा मानणार्‍या धर्मीयांकडून होईल. माझाच धर्म खरा या दुराग्रहामुळे होईल. यातून वाचण्याचा एकच मार्ग असेल, तो म्हणजे भारतीय मार्ग अर्थात हिंदू विचारधारा. आकाशातून पडणारे पाणी शेवटी या ना त्या मार्गाने समुद्राला मिळते. त्याप्रमाणे तुम्ही कोणत्याही ईश्‍वराची उपासना केली तरी ते अंती एकाच ईश्‍वराला पोचते, अशी भारतीय विचारधारा आहे. हाच हिंदू विचार अर्थात वेदांत हा भावी जगाचा मार्ग असणार आहे असे स्वामी विवेकानंद म्हणतात. हाच विचार आहे की, जो जगात शांती आणू शकतो, परंतु यासाठी हा विचार सांगणारा देश दुर्बल असून, चालणार नाही.

भारताने गेल्या दहा हजार वर्षांत कोणत्याही देशावर आक्रमण केले नाही. कारण दुसर्‍यांना पायदळी तुडविणे हा भारताचा स्वभाव नाही, परंतु जगाला शांतीचा आणि शाश्‍वत मार्ग दाखवायचा असेल, तर भारताने बलशाली झालेच पाहिजे. त्याला पर्याय नाही. भारताला बलशाली करण्याच्या कार्यात आपला खारीचा वाटा उचलणे हेच आपल्यासमोरचे सर्वोच्च ध्येय असू शकते. तुम्ही विद्यार्थी असा की, शिक्षक, शिपाई असा की, अधिकारी, शेतकरी असा की, सौनिक तुम्ही कोणीही असा, आपले सर्वोच्च ध्येय भारत पुनरुत्थानाच्या कार्यात योगदान देणे हेच असू द्या. स्वामी विवेकानंदांच्या शब्दांत सांगायचे तर आगामी काळात हे राष्ट्र हेच तुमचे दैवत असू द्या. एकदा ध्येय ठरले की, कार्य करण्याची दिशा आपोआप गवसून जाईल.

संघटित कार्य करण्याचा मंत्र स्वामीजींनी दिला आहे. संघटित कार्यात सहभागी झाल्याने आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाचा वेग वाढतो. विवेकानंदांच्या शब्दांत, करावयास लागा म्हणजे कळून येईल की, तुमच्यात किती प्रचंड सामर्थ्य आहे. व्यक्तिमत्त्व विकासाची प्रक्रिया ही निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे. यासाठी शक्तीदायी विचारांची सोबत आवश्यक असते. विवेकानंदांचे शक्तीदायी विचार तरुणांपर्यंत आणि जनसामान्यांपर्यंत पोचविण्यासाठी विवेकानंद केंद्र कन्याकुमारीतर्फे १५० व्या जयंतीच्या निमित्ताने आगामी ३ वर्षे विविध उपक्रमांची योजना करण्यात आली आहे. आज देशभरात विविध ठिकाणी या ‘सार्ध शती समारोहा’ची सुरुवात होत आहे.

स्वामी विवेकानंद यांची १५० वी जयंती २०१३ साली असून त्यानिमित्त १२ जानेवारी २०११ ते १२ जानेवारी २०१४ या कालावधीत विवेकानंदांचे शक्तीदायी विचार समाजातील सर्व स्तरांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी विविध उपक्रमांची योजना करण्यात आली आहे. महाविद्यालयीन युवकांसाठी ‘सिंहनाद’ हा राज्यव्यापी वक्तृत्त्च विकास कार्यक्रम आयोजित केला आहे. या उपक्रमांतर्गत आगामी ३ वर्षांत लहान, मोठी अशी एक़ूण १५० पुस्तके प्रकाशित करण्यात येणार असून ती माफक दरात उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. माणूस घडविणारे आणि राष्ट्रभक्ती चेतविणारे विवेकानंदांचे विचार अधिकाधिक तरुणांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी सुरू असलेल्या या उपक्रमास शुभेच्छा.

siddharam.patil@dainikbhaskar.com

बाळासाहेब ठाकरे यांची मुलाखत -1

2012-01-08T19:24:00.001+05:30

हिंदुहृदयसम्राट शिवसेनाप्रमुख श्री. बाळासाहेब ठाकरे यांनी एक 'कडक' आणि 'खणखणीत' मुलाखत 'सामना'ला दिली.
दिल्लीच्या जंतरमंतर उपोषणापासून ते मुंबई महानगरपालिकेच्या निवडणुकीपर्यंत सर्वच विषयांवर शिवसेनाप्रमुखांनी आपली सडेतोड मते मांडली. 'उपोषणे करून देश वेठीस धरणे हा एक राजकीय बलात्कारच असल्याचा जोरदार फटका त्यांनी मारला. 'टीम अण्णा' हा उडाणटप्पू लोकांचा कळप आहे व त्यांच्या भानगडी आता बाहेर पडल्या आहेत. त्यांच्या फाईव्ह स्टार उपोषणांचा खर्च कोणी केला? हा सडेतोड सवाल शिवसेनाप्रमुखांनी केला.
शिवसेनाप्रमुखांनी स्पष्ट केले की, विरोधात वातावरण असतानासुद्धा नगरपालिका निवडणुकांत कॉंग्रेस - राष्ट्रवादीला विजय कसा मिळाला? हे गौडबंगाल 'भ्रष्टाचारा'चे आहे.'
शिवसेनाप्रमुखांची संजय राऊत यांनी घेतलेली मुलाखत आजपासून चार भागांत प्रसिद्ध होईल.
मुलाखतीची सुरुवात मोकळ्या, हलक्याफुलक्या वातावरणात झाली ती अशी -
- सध्या हवा-पाणी काय म्हणतंय?
- देशाचं की आपल्या महाराष्ट्राचं? पण एकूणच हवापाणी दूषित आहे.
- दूषित? दूषित हवेमुळे सगळेच त्रस्त आहेत.
- इतर सगळे त्रस्त आहेत. पण मी त्रस्त नाही, तर व्यस्त आहे. या सगळ्यांचं काय होणार? शेवट काय होणार? इतका हा देश नासवलाय सगळ्यांनी. विशेष करून कॉंग्रेसने. भयानक केलंय. म्हणजे त्याला काही अर्थच नाही. म्हणून मी नेहमीच सांगत असतो की, आपण अराजकाच्या उंबरठ्यावर उभे आहोत. केव्हाही काही तोंड फुटेल. मग हे सारं निस्तरणार कोण? हा प्रश्‍न तुमच्यासमोर येईल.
- असं का वाटतं?
- का वाटतं म्हणजे? तुम्हीच पहा काय चाललंय. लष्करप्रमुखाच्या वयावरून वाद होतोय आणि कोर्टामध्ये जावं लागतं देशाला त्यासाठी. काय हा देश आहे? कोणाची अब्रू जातेय? सोनिया गांधींच्या तर अब्रूचा प्रश्‍नच नाहीय. कारण ती परदेशी बाई आहे. तिला काय या देशाबद्दल प्रेम असणार? पण तिला जे सगळे हुजरे आणि मुजरे करताहेत त्याची लाज-शरम कुणालाच नाहीय. काय, त्या बाईचं कर्तृत्व काय? त्यात तिचं ते दिवटं कार्टं ते? राहुल गांधी. काल नाही जन्मला तर आज पंतप्रधानकी मागतंय. पंतप्रधानकी म्हणजे काय खेळ वाटतेय यांना? लिलावातली खुर्ची आहे का ती? सगळंच विचित्र आहे.
- म्हणजेच हवा-पाणी बरोबर नाही.
- होय, दुसरं काय!
- तुमची तब्येत कशी आहे?
- माझ्या तब्येतीला काय धाड भरलीय. मी मस्त आहे. थोडा श्‍वास लागतोय इतकेच. बाकी ठणठणीत आहे.
- 'फोटो' पाहिल्यावर तुमचं वजन वाढल्यासारखं वाटतंय...
- वजन समाजात वाढलेलं पाहिजेय मला. माझं नाही वाढलं तरी चालेल. पण समाजातलं वजन कधीच कमी होणार नाही.
- आणि तुमची दाढीसुद्धा छान दिसतेय...
- होय. आणि त्या दाढीबद्दल कुणी बायकांनी अद्याप तक्रार केलेली नाही. हे मी विनोदाने म्हणतोय.
- तुमच्या आवाजातली 'धार' मात्र तशीच आहे.
- ही ठाकरी धार आहे. ती तशीच राहणार. ती कधीच परत परत घासावी लागत नाही. आणि सहाणेवरती पण घासावी लागत नाही. ती मोठी 'देन' आहे आम्हाला...आमच्या घराण्याला.
- म्हणजे ठाकर्‍यांचा आवाज कायम आहे.
- तो कधीच 'डेसिबल'नेसुद्धा दाबला जाणार नाही.
- आपल्या या तंदुरुस्तीचं रहस्य काय?
- रहस्य? मी ते सांगितलं तर साले कॉंग्रेसवाले त्याचा उपयोग करतील. आणि कॉंग्रेसवाले जास्त जगले तर महाराष्ट्राची पंचाईत होईल. हे वैयक्तिक आहे हो. रहस्य कसलं त्यात? माझ्या आयुष्यामध्ये माझ्या वडिलांनी मला ज्या दीक्षा दिलेल्या आहेत, जे कानमंत्र दिलेले आहेत, ते एका कडवटपणाने मी पाळतो. खाण्याच्या बाबतीत मोजके खावे. मी हे कटाक्षाने पाळतो. पोटभर, ढेकर येईल, अजीर्ण होईल इतके जेवायचे नाही. थोडं खावं, पण व्यवस्थित खावं. आता वयोमानाप्रमाणे भूकही कमी झालेली आहे.
- म्हणजे तुम्ही 'पैसे' सोडून सगळं खाता...
- होय, अर्थातच!
- सध्या उपोषणांमुळे तब्येत सुधारतेय असा एक नवा शोध लागलाय...
- नाही हो. त्या भानगडीतला मी नाही. उपोषणे वगैरे मी काही करीत नाही. भूक लागेल तेव्हा खावं.
- पण देशभरातच अलीकडे उपोषणाचे भ्रष्ट वारे वाहू लागलेत...
- होय. वारे वरच्या थरांवरून वाहू लागलेत. पण मेळघाट वगैरे वगैरे ठिकाणी लहान मुलांची जी कुपोषणे सुरू आहेत त्याच्याबद्दल काय आहे? कोणी विचार करतोय का? कसली उपोषणं? आधी कुपोषणांचा विचार करा. उपोषणवाले सगळे उपोषण करूनसुद्धा अगदी गुबगुबीत. ते मंत्री बघा. कसे फुगलेत आणि सुजलेत सगळं. ते कधी उपोषणाच्या भानगडीतच पडणार नाहीत. दुसरे उपोषणे करताहेत त्यांच्या तब्येती सुधारताहेत.
- उपोषणामुळे मागण्या मान्य होतात हा एक नवीन पायंडा पडलाय...
- चुकीचं आहे ते. हा फार घाणेरडा प्रकार आहे. तो काळ निराळा होता. महात्मा गांधी वगैरे जेव्हा उपोषणाला बसत होते, त्यांची ती कारणंही निराळी होती. हे कसलं कारण? हे लादणं आणि जबरदस्ती करणं म्हणजे एक राजकीय बलात्कारच आहे असंच मी म्हणेन.
- आता तो लोकपाल कुठे तरी गायब झालाय...
- कसला लोकपाल? काय उपयोग त्याचा? त्या लोकापालाची गरज आहे का खरोखरच? बरं, लोकपाल लोकपाल काय आहे. यांच्यामध्ये कोणी भ्रष्टाचारी निघणारच नाही का? मग त्यांच्याही भ्रष्टाचाराच्या चौकशा. त्या सर्व समित्या. पुन्हा समित्यांवर समित्या. हे असंच होणार शेवटी आणि सामान्य माणसाला न्याय काही मिळणारच नाही आणि कुणाला कसले अधिकार द्यायचे? मुळात ज्यांच्याकडे अधिकार आहेत ते नीट वागत नाहीत. मग हा लोकपाल काय करणार? त्यांच्यामध्येही मतभेद आहेत. हे उडाणटप्पू आहेत सगळे. तो केजरीवाल, किरण बेदी काय, शिसोदिया काय? सगळेच उडाणटप्पू! आता त्या शांतीभूषणची भानगड बाहेर आलीच ना? त्याने सरकारला फसवलं व त्याबद्दल न्यायालयाने शिक्षा ठोठावली. त्याआधी किरण बेदींच्या फसवाफसवीचे प्रकरण बाहेर आले. हे सगळे लोक स्वत:च बरबटलेले आहेत.
- तुम्ही या सगळ्यांना उडाणटप्पू का म्हणता? तुमचे निरीक्षण काय आहे?
- निरीक्षण म्हणजे हा जो एक 'कॉर्पोरेट' नावाचा प्रकार आहे. तो वाटतो तितका सरळ नाही. परदेशी भांडवल इथे ओतणारे, परदेशी भांडवलदारांचे हित पाहणारे हे लोक आहेत. अण्णांच्या सगळ्या 'फाईव्ह स्टार' उपोषणांचा खर्च कोणी केला? या कसल्या टोप्या? काय तर म्हणे 'मैं अन्ना हूं', 'मी अण्णा आहे'. हे कसले प्रचार? टोप्यांच्या खाली डोकी आहेत काय?
- असं तुम्ही कसं म्हणता?
- मग काय म्हणायचं? बरोबर म्हणतोय मी. आता ज्या निवडणुका झाल्या नगरपालिकांच्या. कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीच्या विरोधात इतका प्रचार करून, इतके विरोधात वातावरण असतानासुद्धा विजय मिळाला. मग कुठे गेले ते टोपीवाले? मै अन्ना हूं वाले? मतांसाठी मोबाईल घेता. धोतरं वाटतात, ती धोतरं घेऊन नेसता. साड्या वाटतात, त्या घेता. पैसे घेता. हे सगळं घेऊन तुम्हाला त्या भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलनात भाग घेण्याचा नैतिक अधिकार काय? हे सिनेमा नट सगळे बॉलीवूडवाले...काय अधिकार आहे त्यांना? भ्रष्टाचारविरोधी बोलण्याचा? काळा पैसा तुम्हीच घेता ना?
- हे सर्व चालू कसं दिलं जातं?
- कारण सरकार दुबळं आहे. लुळंपांगळं आहे. कोण आहे चिदंबरम? काय ते ऍन्थनी? त्यांची लायकी आहे काय इतक्या मोठ्या पदावर बसण्याची? सगळे वशिल्यांचे तट्टू आहेत हे.
- दिल्लीत अण्णा हजारे यांच्या उपोषणास प्रचंड प्रतिसाद मिळाला...
- बरोबर आहे. पहिलं पोरं झालं ना की बारसं जोरात होतं. नंतर तुम्ही जेवढी काढाल तेवढी. मग त्यांच्याकडे दुर्लक्ष होतं. एक विनोद सांगितला जातो अनंत हरी गद्रे यांचा. 'निर्भीड'कार गद्रे. ते झोपले असताना पोरांचा कलकलाट सुरू होता. तो कलकलाट ऐकून गद्रे तडकले. त्यांनी बायकोला सांगितलं, ''काय गं ही कसली पोरं? शेजार्‍या-पाजार्‍यांची पोरं इकडे येऊन धुमाकूळ घालतात. पहिलं त्यांना बाहेर काढ पाहू.'' त्यावर बायको म्हणाली, ''अहो, ही शेजारची-पाजारची नाहीत. ही आपलीच पोरं आहेत.'' दहा-बारा पोरं. म्हणजे असा एक विनोद सांगितला जायचा. असाच तो झालेला आहे प्रकार. नुसता गलगलाट आणि कलकलाट.
- मुंबईत मात्र अण्णांच्या उपोषणाचं जंतर मंतर केलं गेलं.
- काय गोष्टी असतात? किती अतिरेक करायचा? ते समजलं नाही. म्हणजे ख्रिसमसला लोक बाहेरगावी गेले होते, कोकणात लोकं सुट्टीवर गेली होती ही कारणं नका सांगू. मला कारणं सांगितलेली आवडत नाहीत. सत्य काय आहे की लोकांनी पाहिलं की जमत नाही त्यांना नीट. पकड ढिली पडलीय यांची. संसदेमधली कसली चर्चा? किंबहुना ते कशावर चर्चा करताहेत ते तरी त्यांना ठावूक होतं की नाही तेच कळत नाही.
- हे सर्व का घडतंय? 'सिस्टिम' चुकीची वाटतेय?
- ते तर आहेच ना. एक मला नेहमी असं वाटतं. अमेरिकेत विशेषकरून हा जो त्यांचा अध्यक्ष असतो, हा लोकांनी निवडून दिलेला असतो. म्हणजे नंतर तो कुठल्या पक्षाचा राहात नाही. आमच्या इकडचा राष्ट्रपती हा पक्षाचा असतो. मग त्याच्यावरही दडपण त्याच्या पक्षाचं असतंच. त्यामुळे तो निर्णय देऊ शकत नाही. मग त्यातून तुमचे जे स्पीकर असतात. स्पीकरसुद्धा पक्षांतूनच निवडले जातात. क्वचित एखादा बिनविरोध येतो. त्यामुळे हे जे निर्णय देतात ते पक्षीय दडपणाखालीच निर्णय देतात. त्यांना जो सांगावा येतो, त्याप्रमाणे ते करतात. ही लोकशाही नव्हे. यांची निवडणूकसुद्धा लोकांकडनंच झाली पाहिजे. हे अध्यक्ष, राष्ट्रपती वगैरे. अर्थात आपल्याकडे सगळ्याच कुचकामी पद्धती आहेत. राष्ट्रपती आहेत, पंतप्रधान आहेत, मुख्यमंत्री आहेत, राज्यपाल आहे. हे आहेत, ते आहेत. सगळेच आहेत. आपल्याकडे ही बेकारांची सोय लावली आहे काय तुम्ही?
- 'भ्रष्टाचार' नष्ट करायचा असेल तर तुम्ही काय मार्ग स्वीकाराल?
- मार्ग कसला? विनाकारण जे खर्च होताहेत. अफाट. अगदी कारण नसताना. ते आधी कठोरपणे धांबवा. राज्यपाल कशासाठी हवेत? राजभवन एकदा बघून या. खास करून. बाकीचं राहू द्या हो. पण किती माळी, नोकर-चाकर काम करताहेत? त्यांचा तो सगळा डामडौल सांभाळण्यासाठी. मेजवान्या झडत असतात. त्यांचे ते खानसामे वगैरे. सगळं ते विचित्रच आहे. हा खर्च वायफळ कशासाठी? मुख्यमंत्री आहे ना? मग राज्यपालपद रद्द करा. काही गरज नाही त्याची. ब्रिटिशांच्या काळात फक्त राज्यपालच होते. गव्हर्नर्स रुल होता. फुकट पोसलेले सगळे मंत्री वगैरे नव्हते. कशाकरता इतके लोक? म्हणजे तुमच्यामध्ये ती कुवत आणि धमक नसल्यामुळेच इतके लोक लागतात. इरादा कसा असला पाहिजे की एकाच ठिकाणी बसून तुम्ही तुमची जरब दाखवली पाहिजे. ती आज आपल्यात ताकद दिसत नाही.
का असे? इतका शक्तिपात का घडलाय?
- का म्हणजे? कारण आपण हपापलेली माणसं आहोत. खुर्चीसाठी हपापलेली. खुर्ची नसेल तर फार त्रास होतो आपल्याला. ऑक्सिजन ठेवावा लागतो आपल्याला. यांनी ही इतकी दळभद्री लोकशाहीची अवस्था करून टाकलेली आहे. कॉंग्रेसवाल्यांनी. ६५ वर्षे झाली स्वातंत्र्याला. ६५ वर्षांत काय केलंत तुम्ही? तुमचा तो स्टीव्ह जॉबस्. त्याचे मोबाईल घेऊन फिरता तुम्ही! तुमच्याकडे काही संशोधन नाही? काहीच करत नाही? फार विचित्र झालंय सगळं. देशाला नासवलंय कॉंग्रेसवाल्यांनी.
- उपाय काय?
- अहो, या कॉंग्रेसला दूरही करत नाही. पैशाचे लाचार आम्ही. अण्णांनाही पाठिंबा देतात आणि भ्रष्ट सरकारला पाठिंबा देतात. काय करणार तुम्ही यांना? म्हणून सुभाषचंद्र बोस म्हणाले ते मी नेहमी सांगतो, देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर किमान १० ते १५ वर्षे देशात लोकशाहीचा अंमल आणू नका. लोकांना कळू द्या, लोकशाही म्हणजे काय आहे. ते कळल्यानंतर लोकशाही आणा.
- पण आता ६५ वर्षांनंतर तुम्ही हा प्रयोग करू शकाल? शक्य आहे ते?
- त्यासाठी देशाला नेतृत्व अत्यंत कडवट लागेल. इंदिरा गांधींबद्दल मतभेद जरूर आहेत, पण तिने हिमतीने बांगलादेश सोडवला. ती बाई कडवट होती आणि कश्मीरच्या बाबतीत नेहरूंनी काय केले? आमचं सैन्य त्यांनी कारगीलपर्यंत अडकवून ठेवलं. नाही तर कारगीलचा जो भाग पाकिस्तानने गिळलाय, तोही आपण काबीज केला होता. पण हे घराणंच सगळं लांड्यांचं घराणं!

संकटग्रस्त पंतप्रधान !

2012-01-08T15:52:00.001+05:30

रविवारच्या लोकसत्तेत रामचंद्र गुहा यांचा पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांच्यावर एक लेख प्रकाशित झालाय. लेख आवडला म्हणून येथे सादर करीत आहे....

आठ वर्षांपूर्वी २००४ मधील सार्वत्रिक निवडणुका आटोपल्यानंतर एक समाजशास्त्रज्ञ आणि एक अर्थतज्ज्ञ नव्या पंतप्रधानांबाबत बोलत होते, तेव्हा मी तेथेच असल्याने मलाही ते ऐकायला मिळाले. १९९० च्या सुमारास त्या समाजशास्त्रज्ञाला, डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या मुलीसाठी एक शिफारसपत्र लिहिण्याची विनंती करण्यात आली. तो तिला चांगले ओळखत होता, तसेच तिचे कामही त्याला माहिती असल्याने त्याने पत्र लिहिण्यास लगेच होकार दिला. तिची संपूर्ण माहिती त्याच्याकडे पोहोचली, तेव्हा आपले वडील केंद्रीय अर्थमंत्री आहेत, ही गोष्ट लपविण्याचा तिचा प्रयत्न त्याच्या लक्षात आला. ती आपल्या आई-वडिलांबरोबर आलिशान बंगल्यात राहात होती, तरीही तिने आपला पत्रव्यवहारासाठीचा पत्ता म्हणून पूर्व दिल्लीतील आपल्या एका मैत्रिणीच्या फ्लॅटचा पत्ता दिला होता. ही गोष्ट त्या समाजशास्त्रज्ञाने त्या अर्थतज्ज्ञाला सांगितली.
त्यावर अर्थतज्ज्ञाने मनमोहन सिंग यांच्याबद्दलची आपल्याकडील गोष्ट सांगितली. तो म्हणाला- १९७० च्या दशकात मनमोहन सिंग हे वित्तमंत्रालयात सचिवपदावर कार्यरत होते. एकदा आम्ही दोघांनी 'इंडिया इंटरनॅशनल सेंटर'मध्ये भोजन केले. तेव्हा मी डॉ. सिंग यांना विचारले- तुम्हाला साऊथ ब्लॉकमध्ये सोडल्यानंतर तुमची गाडी मी रिंग रोडवरील माझ्या कार्यालयाकडे नेली तर तुमची काही हरकत आहे का? त्यावर
मनमोहन सिंग शांतपणे, विनम्रपणे म्हणाले, 'आणि तसे नाही केले, तर तुमची काही हरकत आहे का?' इतका विनम्र नकार कधी कोणी कोणाला दिला नसावा आणि कोणी कोणाकडून ऐकला नसावा..!
२००४ मध्ये मनमोहन सिंग यांनी पंतप्रधानपदाची सूत्रे हाती घेतली. उच्चविद्याविभूषित पंतप्रधान भारताला लाभला होता. जवाहरलाल नेहरू यांच्याप्रमाणेच विदेशात फिरून, जवळपास संपूर्ण जग पालथे घातलेला, जगाची चांगली माहिती असलेला ,लालबहादुर शास्त्री यांच्याइतकाच प्रामाणिक, सरकारी कामकाजातील व्यापक अनुभव असलेला, नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्षपद, रिझव्‍‌र्ह बँकेचे गव्हर्नरपद सांभाळलेला, केंद्रीय अर्थमंत्री म्हणून चांगली कामगिरी केलेला माणूस ही त्यांची ओळख! त्यामुळे पंतप्रधान म्हणून त्यांच्याकडून साहजिकच मोठय़ा आणि जास्त अपेक्षा होत्या. त्यापैकी काही पूर्णही झाल्या. आर्थिक सुधारणांच्या पहिल्या टप्प्यात तत्कालीन पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंहराव यांच्याबरोबर डॉ. सिंग यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली. तथापि, पुढच्या टप्प्यात ते धडाडीच्या उद्योजकांना राज्यांच्या नियंत्रणातून मुक्त करतील, अशी आशा बाळगणाऱ्यांची मात्र घोर निराशा झाली. याशिवाय हा अत्यंत कुशल आणि अनुभवी प्रशासक व्यावसायिकांना प्रोत्साहन देऊन नागरीसेवांचे आधुनिकीकरण करील, दक्षिण -दक्षिण आयोगाचा हा माजी सचिव अमेरिका आणि इतर पाश्चात्त्य राष्ट्रांचा दबाव आणि प्रभाव नसलेले असे परराष्ट्र धोरण अवलंबील. शिस्त आणि प्रामाणिकपणा हे गुण अंगी असलेला हा माणूस राजकारणात आणि प्रशासनातही सचोटी, खरेपणा दृढ करील, असे वाटणाऱ्यांचीही निराशा झाली. डॉ. सिंग यांचे हे अपयश पुरेसे बोलके आहे.
त्यानंतर अलिकडच्या काळात ज्येष्ठ समाजसेवक अण्णा हजारे यांनी भ्रष्टाचाराविरुद्ध राष्ट्रव्यापी आंदोलन सुरू केले. वास्तविक अण्णा हजारे यांच्या तुलनेत मनमोहन सिंग यांची बौद्धिक, वैचारिक दूरदृष्टी खूपच व्यापक आहे. २०११ च्या प्रारंभी राष्ट्रकुल क्रीडास्पर्धा भ्रष्टाचार आणि टूजी स्पेक्ट्रम घोटाळ्यांमध्ये केंद्रीय मंत्र्यांचा सहभाग स्पष्ट झाल्यानंतरही डॉ. सिंग यांनी आपल्या मंत्र्यांना पाठीशी घालणे सुरूच ठेवले. अण्णा हजारे यांच्या उपोषणानंतर भ्रष्टाचारविरोधी राष्ट्रव्यापी आंदोलन आकार घेऊ लागले. तरीही डॉ. सिंग हे काही कृती करायला तयार नव्हते. त्यामुळे पंतप्रधान हे निर्णयक्षमता नसलेले आहेत, असे चित्र दिसू लागले. याउलट सत्तरी पार केलेले अण्णा हजारे यांची प्रतिमा मात्र एक धैर्यशील, निर्भीड, प्रामाणिक आणि त्यागी व्यक्तिमत्त्व म्हणून तयार झाली. मनमोहन सिंग यांची पंतप्रधानपदाची दुसरी कारकीर्द (२००९-२०१४) ही अशा तऱ्हेने निराशाजनक ठरू लागली.
सुमारे दीड वर्षांपूर्वी ज्येष्ठ पत्रकार, विचारवंत, खुशवंतसिंग यांनी मनमोहन सिंग यांची एका लेखात वारेमाप प्रशंसा केली होती. भारताला आजपर्यंत लाभलेल्या सर्व पंतप्रधानांमध्ये डॉ. सिंग हे सर्वात चांगले आहेत, असे त्यांनी म्हटले होते. शीख पंथाचा इतिहास, स्कॉच व्हिस्कीचे आकर्षण, महंमद इक्बाल यांची शायरी आणि तत्सम इतर गोष्टींबाबत खुशवंत सिंग यांचे विचार आणि मते विश्वासार्ह आहेत, त्यांच्याकडे बऱ्या-वाईट विनोदाचा मोठा खजिनाही आहे. तथापि राजकीय नेत्यांबाबतची त्यांची मते, निरीक्षणे बऱ्याचदा पटण्यासारखी नाहीत, स्वीकारार्ह नाहीत हे मुद्दाम सांगावेसे वाटते. कारण संजय गांधी यांच्यासारख्या कमालीच्या वादग्रस्त आणि बदनाम माणसाच्या ठायी ३५ वर्षांपूर्वी खुशवंत सिंग यांना भारताचा तारणहार, मसीहा दिसला होता! म्हणूनच मनमोहन सिंग यांची खुशवंत सिंग यांनी केलेली प्रशंसा जरा जास्तच आणि अप्रस्तुत वाटते, हास्यास्पद वाटते.
२००४ मध्ये मनमोहन सिंग यांच्या पंतप्रधानपदी झालेल्या नियुक्तीचे व्यापक स्वागत झाले होते; पण आज मात्र, त्यांचे आतापर्यंतचे काम पाहता, अनेकांची निराशा झाल्याचे दिसते, त्याची प्रमुख चार कारणे अशी आहेत-
१) काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी यांच्याच कलाने सतत वागणे. सोनियाजींनी आपल्याला पंतप्रधानपदावर बसविल्याबद्दल डॉ. सिंग हे त्यांच्याप्रति गरजेपेक्षा जास्त कृतज्ञता दर्शविताना दिसतात. मंत्र्यांची नियुक्ती, राज्यपाल, राजदूत यांची नियुक्ती, कायदे आणि धोरणे निश्चित करणे यासारख्या गोष्टी पूर्णपणे स्वत:च्या अखत्यारीत आणि अधिकार क्षेत्रात असतानासुद्धा त्या करतानाही डॉ. सिंग हे सोनिया गांधी यांच्या मर्जीनुसार निर्णय घेतात, वागतात. खरे तर संयुक्त पुरोगामी आघाडी सरकार, काँग्रेस पक्ष राजकारण, यासंबंधात डॉ. सिंग यांना सोनियाजींची जेवढी गरज आहे; तितकीच सोनिया गांधींनाही डॉ. सिंग यांची गरज आहे. आपल्याला सरकारमध्ये काम करण्याचा, किंचितही अनुभव नाही, पंतप्रधानपदासाठी आपण अपात्र आहोत, त्यामुळे आपल्याला मंत्रिमंडळाच्या बैठका घेणे, इतर देशांचे पंतप्रधान, तसेच राष्ट्राध्यक्ष भारत भेटीवर येतील, तेव्हा त्यांच्याशी चर्चा करणे, हवामानबदलविषयक आणि तत्सम इतर आंतरराष्ट्रीय परिषदांमध्ये सहभागी होऊन विचार मांडणे ही कामे आपल्याला जमणार नाहीत, झेपणार नाहीत याची सोनिया गांधींना मनोमन पूर्ण जाणीव होती, म्हणूनच २००४ मध्ये त्यांनी पंतप्रधानपद नाकारले आणि पंतप्रधानपदाचा जिरेटोप मनमोहन सिंग यांना चढविला ;आणि ते पद स्वीकारून डॉ. सिंग यांनीही सोनियाजींवर एक प्रकारे उपकारच केले असे म्हणावे लागेल. वास्तविक अकार्यक्षम आणि वादग्रस्त मंत्र्यांना पदावरून दूर करण्यासाठी आग्रह धरून, अधिक चांगले काम करून या उपकाराची परतफेड त्यांना करता आली असती.
२) दुसरे कारण म्हणजे लोकसभेची निवडणूक न लढण्याचा भित्रेपणा! माझ्या माहितीप्रमाणे, राज्यसभेचा सदस्य असताना पंतप्रधानपदाची शपथ घेणारे मनमोहन सिंग हे पाचवे पंतप्रधान आहेत. तथापि, इतर चौघांनी मात्र शपथ घेतल्यानंतर थोडय़ाच काळात लोकसभा निवडणूक लढवून विजय प्राप्त केला होता. म्हणूनच २००९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये डॉ. सिंग यांनी लोकसभेची उमेदवारी मागायला हवी होती. अगदी 'सुरक्षित' अशा मतदारसंघातून का होईना, निवडणूक लढवायला हवी होती. परंतु तो विचार त्यांच्या मनाला कधी शिवला सुद्धा नाही. त्यांचा मानसिक कमकुवतपणा, दौर्बल्य येथे दिसून येते. मंत्रिमंडळात आपला दबदबा कायम ठेवणे, काँग्रेस पक्ष, सरकारमधील घटक पक्ष आणि विरोधी पक्ष यांच्याकडून त्यांना आदर मिळविता आला असता, पण त्यांनी ते केले नाही.
३) महत्त्वाचे सल्लागार निवडताना डॉ. सिंग यांच्यातील निर्णयक्षमतेचा अभाव हेही एक कारण आहे. पंतप्रधान कार्यालयात दोन प्रधान सचिव नेमताना काय झाले? एका पदावर एका कमालीच्या बदनाम आणि कट-कारस्थानी व्यक्तीची, तर दुसऱ्या पदावर गांधी घराण्याशी निष्ठावंत असलेल्या व्यक्तीची नियुक्ती करण्यात आली. प्रधान सचिवपदासाठी आवश्यक पात्रता, गुण हे निकष लावले गेले नाहीत. पंतप्रधानांचे दोन प्रसिद्धी सल्लागारसुद्धा कोण आहेत? पीएच. डी. प्राप्त केलेले आणि फक्त संपादकीय (अग्रलेख) लिहिणारे! या दोघांनाही प्रत्यक्ष वृत्तसंकलनाचे (रिपोर्टिग) आणि दूरचित्रवाणीच्या शक्तीचे त्रोटक ज्ञान आहे, ही वस्तुस्थिती आहे. वास्तविक, त्याजागी प्रसंगी कमी शिक्षण झालेला; परंतु यथायोग्य सल्ला देणारा माणूस हवा. पंतप्रधानांनी देशाच्या ग्रामीण भागांत, मागास भागांत दौरे काढून लोकांमध्ये मिसळावे, 'आमआदमी'शी चर्चा करावी, असा आग्रह धरणाऱ्या 'मीडिया मॅनेजर'ची गरज आहे.
४) पाश्चात्त्य राष्ट्रांच्या नेत्यांकडून प्रशंसा, प्रशस्ती मिळविण्याचा डॉ. सिंग यांचा अट्टहास हे चौथे आणि महत्त्वाचे कारण आहे. भारतातील निरनिराळ्या राज्यांमध्ये दौरे करायला ते उदासीन असतात, उलट जी-२० आणि त्यासारख्या परिषदांमध्ये सहभागी होण्यासाठी वरच्यावर विदेश दौरे करणे त्यांना अधिक आवडते. भारत-अमेरिका अणुऊर्जा कराराची कशी आणि किती भलावण त्यांनी केली, हे सर्वाना माहिती आहे. भारतातील ऊर्जेची गरज भागविण्यात या कराराचा फार मोठा उपयोग होईल, असे वाटत नाही. ''भारतीय जनतेचे तुमच्यावर अपार प्रेम आहे' असे डॉ. सिंग यांनी अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुश यांना सांगितले होते. आपल्या स्वत:च्या देशांत प्रत्यक्ष कार्यावर, कृतीवर भर देण्यापेक्षा, त्यावर लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा पाश्चात्त्य राष्ट्रांकडून, त्यांच्या नेत्यांकडून प्रशंसा प्राप्त करणेच डॉ. सिंग यांना अधिक महत्त्वाचे वाटत, हे यावरून स्पष्ट होते.
पंतप्रधानपदाच्या आपल्या पहिल्या कार्यकाळात (२००४-२००९) डॉ. सिंग यांनी आपला लौकिक वाढविला नाही, तसेच कमीही होऊ दिला नाही. २००९ मध्ये ते त्या पदावरून दूर झाले असते, तर कदाचित इतिहासाने त्यांची काहीशी चांगली दखल घेतली असती. किमानपक्षी एक अपयशी माणूस म्हणून तरी नोंद केली नसती. आपण त्या पदावर यापुढेही राहण्यास पात्र आहोत, अशी त्यांची स्वत:ची धारणा असेल, तर त्यांनी निदान लोकसभेची निवडणूक लढायला हवी होती; परंतु त्यांनी यापैकी काहीही केले नाही. त्यामुळेच त्यांची विश्वासार्हता हळूहळू ऱ्हास पावत गेली. गेलेली विश्वासार्हता पुन्हा प्राप्त करण्याची संधी त्यांना २०१०-२०११ च्या हिवाळ्यात मिळाली होती. सुरेश कलमाडी (राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा भ्रष्टाचार) आणि ए. राजा (टूजी स्पेक्ट्रम घोटाळा) या दोघांना मंत्रिमंडळातून तात्काळ काढून टाकले असते; तसेच प्रसंगी यूपीए सरकार पडण्याचा धोका पत्करूनही द्रमुकशी काँग्रेसने संबंध तोडावे, असा आग्रह डॉ. सिंग यांनी धरला असता, तरी त्यांची ठाकुरकी राहिली असती. परंतु त्यांनी त्या वेळी ते केले नाही.
डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या एकापाठोपाठ एक अशा अपयशातून एकच गोष्ट ध्वनित होते, की बुद्धिमान आणि सरळमार्गी माणसाचे काही स्वभाव विशेष हे त्याच्या इतर गोष्टींशी समरूप होत नाहीत. आपला लौकिक, आपला राजकीय पक्ष, आपला देश यांचाही प्रसंगी बळी देऊन फक्त पदाला चिकटून बसणे, कवटाळून बसणे ही वृत्तीच त्याच्यातील सद्गुणांवर मात करते.. आणि हीच गोष्ट सर्वात घातक आहे..!ramchandraguha@yahoo.in
अनुवाद : अनिल पं. कुळकर्णी
http://loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=204056:2012-01-07-16-56-44&catid=55:2009-07-20-04-00-45&Itemid=13

जागं करणारी कादंबरी - आवरण

2012-01-02T21:37:00.001+05:30

अवघ्या दोन वर्षांत 22 आवृत्त्यांचा पल्ला गाठणारी, वाचकाच्या "स्व'त्त्वाला हाक देऊन जागं करणारी कादंबरी - आवरण. डॉ. एस. एल. भैरप्पा या विख्यात कन्नड साहित्यिकाची ही बहुचर्चित कादंबरी. या कादंबरीने हजारो वाचकांच्या हृदयाचा ठाव घेतला आहे तर अनेक मतलबींची झोपही उडवली आहे. ही कादंबरी आता मराठीतही उपलब्ध आहे. या कादंबरीविषयी...

गेली तीन-चार दशके कन्नड भाषेतील सर्वाधिक खपाचे कादंबरीकार आहेत - डॉ. एस. एल. भैरप्पा. आजवर त्यांनी 21 कादंबऱ्या लिहिल्या आणि त्या सर्वच लोकप्रियही ठरल्या. भारतातल्या आघाडीच्या कादंबरीकारांमध्ये भैरप्पा यांचे स्थान वरचे आहे. ते सिद्धहस्त लेखक आहेत. केवळ कल्पना आणि लालित्यशैलीच्या बळावर कादंबऱ्या प्रसवणाऱ्या लेखकांच्या कुळातले हे नाहीत. कुठल्याही विषयावर लिखाण करण्याआधी त्या विषयाचा सर्व अंगाने अभ्यास-वाचन करतात. भरपूर परिश्रम घेतात. त्या विषयातील तज्ज्ञांशी विचारविमर्ष करतात. "पर्व' ही कादंबरी लिहिण्यापूर्वी त्यांनी तब्बल साडेसहा वर्षे महाभारतकालीन जीवनविषयक ग्रंथांचा अभ्यास केला होता.

हलकी-फुलकी, टाईमपास करणारी पुस्तके कुणी फुकट जरी दिली तरी ती वाचायला आपल्या जीवनात वेळ आहे कुठे? गंभीर विषयाची पुस्तके वाचली पाहिजेत, अशी त्यांची धारणा आहे. स्वाभाविकच त्यांची पुस्तके गंभीर विषय हाताळणारी आहेत. गंभीर विषयावरील कादंबऱ्या असूनही सर्वाधिक खपाच्या ठरतात याचे रहस्य त्यांच्या प्रभावी शैलीत आणि पारदर्शी भूमिकेत आहे असे वाटते. त्यांची कादंबरी लोकप्रियतेच्या शिखरावर आरूढ असली तरी साहित्य क्षेत्रातील प्रस्थापित आणि मान्यवर लेखकांनी या कादंबरीविरोधात रान उठविले आहे.

फेब्रुवारी 2007 मध्ये "आवरण' प्रकाशित झाली. 2009 पर्यंतच हिची 22 पुनर्मुद्रणे झाली. तीन वर्षांत या कादंबरीवर 10 चर्चासत्रे झाली. या पुस्तकावर 10 पुस्तके प्रकाशित झाली, त्यापैकी 4 पुस्तके ही "आवरण'वर टीका करणारी आहेत. आवरणने कन्नड पुस्तकांच्या खपाचे आजवरचे सारे विक्रम मोडून काढले आहेत. वाचकांनी या कादंबरीला डोक्यावर घेतले आहे, तर दुसऱ्या बाजूला ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते यू.आर. अनंतमूर्ती, गिरीश कर्नाड, चंद्रशेखर कंबार अशा नामवंत कन्नड लेखक-नाटककारांनी या कादंबरीवर टीकेची झोड उठवली आहे.

गंमत म्हणजे जी नामवंत विचारवंत मंडळी आवरणवर तुटून पडताहेत, टीका करताहेत त्या प्रवृत्तीची पात्रे कादंबरीत आहेत. सत्य झाकोळणाऱ्या या प्रवृत्तीला पुराव्यानिशी उघडे पाडणे हा या कादंबरीचा गाभा आहे.

सत्य कोणाच्या रागालोभाची पर्वा करीत नाही. एका अर्थाने आवरण ही सत्यनिष्ठ कादंबरी आहे. "हिडन टॉरिझन्स : 1000 ईयर्स ऑफ इंडियन सिव्हिलायझेशन'चे लेखक एन.एस. राजाराम यांनी आवरणची तुलना डॅन ब्राऊन यांच्या विश्वविख्यात "दा-विंची कोड' या कादंबरीशी केली आहे. स्वार्थी आणि प्रभावी शक्तींनी खरा इतिहास दडपून ठेवून खोट्या इतिहासाचा प्रचार करणं, हे दोन्ही कलाकृतींमधील समान सूत्र आहे.

कादंबरीची सुरुवात फ्लॅश बॅक पद्धतीने होते. ही कादंबरी ऐतिहासिक आणि वर्तमान या दोन स्तरांवर उलगडत जाते. 1992 साली बाबरी ढांचा पाडण्यात आल्यानंतर समाजात धार्मिक सलोखा निर्माण व्हावा यासाठी सरकार प्रयत्नशील असते. त्यानुसार प्राचीन वास्तू-शिल्पांवर आधारित माहितीपट निर्माण करण्याचे काम आमीर आणि रझिया कुरेशी यांच्यावर सोपविण्यात येते. माहितीपटाच्या प्राथमिक तयारीसाठी दोघेही विजयनगर (हंपी) येथे येतात. तेथील उद्‌ध्वस्त मंदिरे पाहून रझिया अंतर्मुख बनते.

रझिय ही पूर्वाश्रमीची हिंदू असते. लक्ष्मी तिचं आधीचं नाव. आमीरच्या प्रेमात पडून तिने धर्मांतर केलेले असते. घरातून वडिलांचा विरोध असूनही पुरोगामी विचारांच्या प्राध्यापक शास्त्री यांच्या प्रोत्साहनामुळे आणि आमीरच्या आधुनिक विचारांमुळे ती मुस्लिम बनते. हिंदू धर्मावर टीका करणे आणि प्रस्थापित विचारवंतांच्या वर्तुळात वावरणे यामुळे ती सतत प्रसिद्धीत असते. याच सुमारास विजयनगरच्या भग्न अवशेषांनी ती अंतर्मुख होऊन सत्य जाणण्याचा प्रयत्न करू लागते.

रझिया सत्यावर आधारित डॉक्युमेंटरीचा आग्रह धरू लागते अन्‌ आमीर मात्र सत्याशी प्रतारणा करीत असल्याचे तिच्या ध्यानात येऊ लागते. दरम्यान तिच्या वडिलांचे - आप्पांचे निधन होते. लक्ष्मी तब्बल 28 वर्षांनंतर आपल्या गावी पोचते. कादंबरीला खऱ्या अर्थाने कलाटणी मिळते ती इथे. रझियाला छळणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे मिळण्याची आशा तिच्या मनात येथे निर्माण होते. तिच्या वडिलांनी एकत्रित केलेली ग्रंथसंपदा तिच्या हाती लागलेली असते. आप्पांनी काढलेली टिपणे आणि त्यांचा व्यासंग पाहून लक्ष्मी स्तिमित होते. तिथेच राहून अभ्यास करायचा निर्णय ती घेते. लक्ष्मीने परधर्मात जाऊन विवाह केल्यानंतर आप्पांनी मुस्लिम धर्म, मुस्लिम चालीरीती, त्यांची आक्रमणे, भारतात आणि भारताबाहेर घडविलेला विध्वंस यांचा अभ्यास सुरू केलेला असतो. यावर आधारित एक गंभीर पुस्तक लिहायचा त्यांचा निर्धार असतो, पण त्यांच्या मृत्यूने ते काम अधुरे राहिलेले असते. वडिलांनी जमविलेली पुस्तके आणि त्यांनी काढलेली टिपणे यांच्या सहाय्याने ते अधुरे काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्मी ठरवते. ही कादंबरीतील कादंबरी फारच अप्रतिम आहे. ती स्वत: वाचण्याचा आनंद प्रत्येकाने घेतलाच पाहिजे.

दरम्यानच्या काळात आमीर रझियापासून मानसिकदृष्ट्या दूर होऊ लागतो. या वयात तो एका कोवळ्या मुस्लिम मुलीशी निकाह करतो. दरम्यान प्राध्यापक शास्त्री यांच्या आईचे निधन होते. या काळातील पुरोगामी म्हणवून घेणारे प्राध्यापक शास्त्री आणि आधुनिक विचारांचा बुरखा पांघरणारा आमीर यांचे चित्रण खूपच प्रत्ययकारी झाले आहे. या पात्रांचे वर्तन वाचताना आजच्या समाजातील ढोंगी पुरोगामी विचारवंत-लेखक आपसूकच डोळ्यांसमोर तरळू लागतात. सध्याचे वास्तवच अत्यंत अचूकपणे लेखकाने या पात्रांच्या माध्यमातून समोर आणले आहे.

याच काळात इतिहास पुनर्लेखनाविषयी प्रा. शास्त्री यांच्या अध्यक्षतेखाली सरकारकडून एका परिषदेचे आयोजन करण्यात येते. या परिषदेला रझियालाही आमंत्रण असते. मुस्लिमांच्या तुष्टीकरणाचा इतिहास पुढे रेटण्याचा प्रयत्न होतो, तेव्हा रझिया पुराव्यानिशी या गोष्टीला विरोध करते. शास्त्रींसाठी ही घटना अनपेक्षित असते. पुढील परिषदेसाठी रझियाचा पत्ता कट होतो. कादंबरीतला हा भाग देशातील विविध विद्यापीठांतील विचारवंत म्हणवून घेणाऱ्यांचे चारित्र्य उघडे पाडणारा आहे. इतिहासाचे पुनर्लेखन, भगवेकरण आदी वारंवार चर्चेत येणाऱ्या वादांमागील सत्य समजून घेण्यासाठी इतिहासाच्या अभ्यासकांनी हा भाग आवर्जून वाचलाच पाहिजे.

स्वत:ला निधर्मी, सेक्युलर समजणारे विचारवंतांचे खरे स्वरूप अतिशय जिवतंरीत्या कादंबरीच्या शेवटच्या भागात साकारले आहे.

लक्ष्मीच्या कादंबरीतील नायक रजपूत राजपुत्र आहे. युद्धात पराभव झाल्याने त्याला गुलाम म्हणून राहावे लागते आहे. त्याचे बीज फोडून त्याला खोजा म्हणून जनानखान्यात ठेवलेलं असतं. हा आता इस्लामच्या प्रभावाखाली आलेला असतो. या खोजाच्या माध्यमातून लक्ष्मीची कादंबरी उलगडत जाते. या राजपुत्राच्या वाट्याला काय काय येतं? काशी विश्वनाथाचे मंदिर उद्‌ध्वस्त होतानाचा प्रसंग, गंगेच्या किनारी भेटलेल्या साधूशी संवाद आणि त्यातून त्याच्या मनाला आलेली उभारी हे सारं प्रत्यक्ष कादंबरीतच वाचा. आता तो खोजा छ. शिवरायांच्या प्रेरणेने स्वातंत्र्याचा बिगुल वाजविणाऱ्या छत्रसालाकडे जायला निघतो आणि रझियाच्या कादंबरीचा शेवट होतो, पण त्या कादंबरीच्या प्रकाशनानंतर उठलेला हलकल्लोळ, वेगाने घडणाऱ्या घडामोडी "आवरण'च्या शेवटच्या भागात रेखाटले आहे. आवरणमधील रझियाच्या कादंबरीला जो विरोध झाल्याचे आवरणमध्ये वर्णन आले आहे, तसाच विरोध आवरणला होताना दिसत आहे. कादंबरीकाराचे हे यशच म्हटले पाहिजे.

आवरणमधील रझियाच्या कादंबरीवर सरकार बंदी घालते, तेव्हा आमीरही रझियाच्या मदतील धावून येतो. कारण रझियाच्या कादंबरीने त्याचे डोळे उघडतात. रझियाने आपल्या कादंबरी लेखनासाठी ज्या इतिहास ग्रंथांचा आधार घेतलेला असतो, ती संदर्भग्रंथांची यादी न्यायालयीन लढ्यासाठी घेण्यात येते. 136 ग्रंथांची सूची बनवून त्याआधारे कादंबरीवरील बंदीविरोधात न्यायालयीन लढा देण्याचा निर्धार लक्ष्मी आणि आमीर करतात आणि येथे आवरण कादंबरी समाप्त होते.

भैरप्पा यांची लेखनशैली वाचकाला खिळवून ठेवणारी आहे. कादंबरीतील वर्तमान संदर्भ खूपच बोलके आणि जिवंत आहेत. गिरीश कर्नाड, यू.आर. अनंतमूर्ती आदी विचारवंत आणि साहित्यिक मंडळींचे ढोंग उघड करणारी काही पात्रे कादंबरीत अतिशय जिवंतपणे साकारली आहेत. काहीजणांना वाटते की, कादंबरीतील प्राध्यापक शास्त्री हे पात्र यू.आर. अनंतमूर्ती यांच्यावरच आधारलेले आहे. धर्मनिरपेक्षता, पुरोगामी, आधुनिक विचारांचे म्हणवून घेणारी ही मंडळी सत्याचा अपलाप कशारीतीने करतात, हे "आवरण'मधून अतिशय खुबीने व प्रभावीपणे मांडले आहे. त्यामुळेच ही सेक्युलर टोळी "आवरण'वर तुटून पडताना दिसत आहे. "आवरण'मधील भूमिका ही 136 ग्रंथांच्या आधारे संदर्भपृष्ठांसह मांडल्याने सेक्युलरांच्या टीकेला वेगळे उत्तर देण्याची आवश्यकताच राहिलेली नाही, यात लेखकाचे चातुर्य दिसून येते.

मोजक्या शब्दांत मोठा आणि मार्मिक आशय व्यक्त करण्याची लेखकाची शैली वाचकास चिंतनाला प्रेरित करते. पुढील काही उद्धरणे पाहा...

""विस्मरणाने सत्य झाकोळून टाकणाऱ्या मायेला "आवरण' म्हणतात आणि असत्य बिंबविणाऱ्या कार्याला "विक्षेप' असे म्हटले जाते. व्यक्तिगत पातळीवर चालणाऱ्या या क्रियेला "अविद्या' आणि सामूहिक अथवा जागतिक पातळीवर चालणाऱ्या या क्रियेला "माया' म्हटलं जातं.''

""... आपल्या व्यतिरिक्त इतर कुणाचीही आराधना करणाऱ्या भक्ताला तो सतत जाळणाऱ्या नरकात टाकून देतो. अशा प्रकारच्या देवाची निर्मिती करणारेही अशाच मत्सरी स्वभावाचे आहेत, असा याचा अर्थ नाही का होत? मी फक्त एकटा आहे, तिथे इतर कुणाला जागाच नाही, असं म्हणणारा; काम-क्रोध-मद-मत्सर असलेला देव निर्माण करणारा धर्म तरी कसला?''

"" औरंगजेबानं विश्वनाथ मंदिराचा विद्‌ध्वंस करून त्या जागी उभारलेल्या मशिदीचं, काटेरी कुंपण बांधून सशस्त्र सैनिक रक्षण करताहेत.''

""... मागे कुणीतरी केलेल्या चुकांसाठी आजचे जबाबदार नाहीत हे तर खरंच, पण मागच्याशी नातं जोडून "आपण त्यांचेच वारसदार' या भावनेत आपण अडकणार असू तर त्यांनी केलेल्या कर्माची जबाबदारीही स्वीकारावी लागेल.''

पुस्तकाचे नाव : आवरण

लेखक : डॉ. एस. एल. भैरप्पा

अनुवाद : उमा कुलकर्णी

मूल्य : 250/- पृष्ठे : 269

प्रकाशक : मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे.

पुस्तक परिचय - सिद्धाराम भै. पाटील.

श्रीधरन यांच्यात विश्वेश्वरैयांचा शोध

2012-01-02T14:26:00.000+05:30

सर्वच चांगल्या गोष्टींना कधी ना कधी विराम घेणे भाग पडते. भ्रष्टाचाराच्या वादळात गेल्या अनेक वर्षांपासून कणखरपणे तेवत राहणाऱ्या एका ज्योतीने २०११ च्या शेवटच्या दिवसाचा मुहूर्त साधून असेच स्तब्ध होण्याचा निर्णय घेतला.
दिल्लीच्या भ्रष्ट वातावरणापासून मेट्रो रेल्वेला मुक्त ठेवणारे ई. श्रीधरन यांना वाढत्या वयामुळे व्यवस्थापकीय संचालकपदावरून निवृत्त व्हावे लागले, ही नव्या वर्षांत देशासाठी निश्चितच सकारात्मक बातमी ठरणार नाही.
केरळातील पलक्कडमध्ये शाळेत बुद्धिमान सहकारी टी. एन. शेषन यांना मागे टाकून पहिला क्रमांक पटकावण्याच्या काळापासून निकोप, सकारात्मक स्पर्धा हा श्रीधरन यांचा स्थायीभाव ठरला. स्थापत्य अभियंता झाल्यानंतर त्यांनी अकारण विलंबामुळे प्रकल्प खर्चाचा ताळेबंद बिघडविणाऱ्या वेळेशीच स्पर्धा आरंभिली ती व्यावसायिक कारकीर्दीच्या शेवटपर्यंत. १९६३ साली चक्रवातात वाहून गेलेला रामेश्वरम् आणि तामिळनाडूला जोडणारा पम्बन पूल सहा महिन्यांत उभा करण्याचे उद्दिष्ट निर्धारित करण्यात आले. श्रीधरन यांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्याने हे लक्ष्य तीन महिन्यांवर आणले आणि हे आव्हान स्वीकारत श्रीधरन यांनी श्रीरामाची वानरसेनाही थक्क होईल एवढय़ा विक्रमी वेळेत, अवघ्या ४६ दिवसांमध्ये हा सेतू पुनस्र्थापित केला. वेळेशी स्पर्धा करून विजय मिळविण्याचे श्रीधरन यांचे वैशिष्टय़ तेव्हापासूनच सर्वश्रुत झाले होते.
कर्माशी एकरूप झालेल्या उच्च दर्जाच्या साधकाप्रमाणे श्रीधरन यांच्या कार्याला तत्त्वज्ञानाची बैठक लाभली होती. पहाटे सव्वा-दीड तासात प्राणायाम, योगासने, ध्यानधारणा, भगवद्गीतेचे अध्ययन आणि त्यानंतर पाऊण तासाचा मॉर्निग वॉक अशी दिवसाची सात्त्विक सुरुवात करून ते साडेआठ-पावणेनऊच्या सुमाराला कार्यालयात दाखल व्हायचे. त्यांच्या कार्यालयात उलटी गिणती करणारे घडय़ाळ सतत स्मरण करून देत राहायचे, हाती घेतलेला प्रकल्प पूर्ण व्हायला किती दिवस शिल्लक आहेत याची. सायंकाळी साडेपाच-पावणेसहाच्या सुमाराला ते कार्यालयाबाहेर पडायचे. पण या नऊ तासांतील एकूणएक मिनीट सत्कारणी लावला तर काय चमत्कार घडू शकतो, हे श्रीधरन यांनी दिल्लीला, देशाला आणि जगालाही दाखवून दिले. कार्यालयीन कामकाजाच्या वेळेची त्यांनी अचूक निर्णयप्रक्रियेशी सांगड घातली. अर्जुनाप्रमाणे त्यांना एकच लक्ष्य दिसत होते, मेट्रो प्रकल्प वेळेत पूर्ण करण्याचे. याकामी उपयुक्त ठरणारी कल्पना कधीही सुचू शकते म्हणून ते नेहमीच कागदपेन जवळ ठेवायचे आणि सुचणारी प्रत्येक कल्पना त्यावर तत्परतेने उतरवायचे. त्यामुळेच पहिल्या व दुसऱ्या टप्प्यांमधील बहुतांश मेट्रो प्रकल्प निर्धारित वेळेपूर्वीच पूर्ण करण्याची किमया त्यांना साधता आली.
आमच्या राजकीय नेत्यांप्रमाणे त्यांच्यापाशी चालढकल, वेळकाढूपणा करण्यासाठी वेळ नव्हता. म्हणायला मनमोहन सिंग, प्रणव मुखर्जी आणि त्यांचे अनेक सहकारी दिवसाचे १८ तास काम करतात, कधी त्यापेक्षाही जास्त. पण निर्णय घेण्यासाठी लागणारा कणखरपणा आणि वेळेचे नियोजन यांअभावी त्यांची व्यग्रता निर्थक ठरली आहे. कर्म करताना समर्पणाची वृत्ती बाळगावी लागते. बौद्धिक पातळीवर दक्ष राहवे लागते. यशापयशाची पर्वा न करता मनाचा समतोल राखावा लागतो. हा निष्काम बुद्धियोग या साधकाने साधला होता. दिवसाचे अठरा तास काम करून राजकारणातील आमच्या नेत्यांना जे जमले नाही त्याच्या निम्म्या वेळात श्रीधरन यांनी दसपट कामगिरी करून दाखविली. कुठलाही गाजावाजा न करता. त्यांनी सत्ताधीशांपुढे कधीही लाचारी दाखविली नाही. एरवी प्रकल्पांत स्वार्थी अडथळे आणणारे सत्ताधीश व नोकरशाहीला हस्तक्षेप करण्याची संधीही दिली नाही.
कोकण रेल्वे प्रकल्पाच्या जबाबदारीतून मुक्त झालेल्या श्रीधरन यांनी ५ मार्च १९९५ रोजी दिल्ली मेट्रोच्या व्यवस्थापकीय संचालकाची सूत्रे हाती घेतली. ७६० किलोमीटरचा, दीडशे पुलांचा, ९३ बोगद्यांचा कोकण रेल्वेचा स्थापत्य अभियांत्रिकीसाठी आव्हान ठरलेला, 'बांधा, वापरा आणि हस्तांतरित करा' या तत्त्वावरील भारतातील पहिला प्रकल्प अवघ्या सात वर्षांमध्ये देशाला समर्पित करून ते दिल्लीत दाखल झाले होते. त्या वेळी देशाचे मुख्य निवडणूक आयुक्त म्हणून त्यांचे वर्गमित्र टी. एन. शेषन यांचे शेवटचे वर्ष उरले होते. शेषन यांच्यासारखा प्रसिद्धीमाध्यमांत स्वकर्तृत्वाचा गाजावाजा न करता श्रीधरन यांनी पुढची १५ वर्षे दिल्ली व देशावर आपली छाप पाडली.
राजकारण्यांची मनमानी, नोकरशाहीचे अडथळे आणि दिल्लीत माजलेल्या सार्वत्रिक बेशिस्तीवर मात करून कागदावरील मेट्रो रेल्वेची योजना प्रत्यक्षात साकारणे हे स्थापत्य अभियंता म्हणून श्रीधरन यांच्या दीर्घ कारकीर्दीतील सर्वात अवघड आव्हान होते. त्यांनाही त्याची कल्पना होती. म्हणूनच कदाचित दिल्लीच्या कुरुक्षेत्रावर यश मिळवण्यासाठी त्यांनी सतत भगवद्गीतेतून प्रेरणा घेतली. दिल्लीसारख्या ऐसपैस पसरलेल्या शहराच्या उदराखालून, पृष्ठभागावरून आणि अनेक ठिकाणी फ्लायओव्हर्सवरून धावणाऱ्या मेट्रोचे नियोजन अत्यंत किचकट आणि गुंतागुंतीचे होते. कोणाचाही खोळंबा होणार नाही, अशा पद्धतीने जमिनीखालच्या पेयजल वाहिन्यांचे, मलवाहिन्यांचे, तारांचे जाळे दूर करून मेट्रोचे भुयारी मार्ग तयार करणे, दिल्लीत जागोजागी दिसणाऱ्या ऐतिहासिक वारशांचे महत्त्व अबाधित राखणे, भुसभुशीत मातीत अविचल राहील अशा बांधकामाचे मापदंड निश्चित करणे, कोर्टकचेऱ्यांच्या कचाटय़ात सापडणार नाही, अशा रीतीने प्रकल्पासाठी भूसंपादन, या सर्वच गोष्टी अत्यंत अवघड होत्या. मेट्रोच्या प्रत्यक्ष कामाला १९९८ साली सुरुवात झाली आणि अवघ्या चार वर्षांत शाहदरा ते रिठाला ही पहिल्या टप्प्यातील मेट्रो रेल्वे तत्कालीन पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या जन्मदिनी २५ डिसेंबर २००२ रोजी धावली, ती श्रीधरन यांनी प्रत्येक अडचणीचा खंबीरपणे सामना करीत त्यावर मात केल्यामुळे. आज १३ वर्षांत दिल्लीत सहा मार्गावर मेट्रो रेल्वेचे १९६ किलोमीटरचे असे जाळे उभे झाले ज्याची दहा वर्षांपूर्वी दिल्ली आणि देशही कल्पना करू शकत नव्हता. सकाळी सहापासून रात्री ११पर्यंत दिल्ली मेट्रोच्या १४२ स्थानकांवर(पैकी ३५ भुयारी) न चुकता दर अडीच मिनिटांनी दाखल होणाऱ्या मेट्रोने दररोज प्रवास करणाऱ्या वीस लाख दिल्लीकरांचे जीवन बदलून टाकले आहे. दिल्लीतील प्रदूषणाची वार्षिक पातळी ६.३ लाख टनांनी खाली आणण्यात महत्त्वाचा हातभार लावला आहे. मेट्रोच्या कामाची दर शनिवारी न चुकता स्वत: दहा-बारा किलोमीटर चालून जातीने पाहणी करताना बांधकामाच्या दर्जाशी झालेल्या तडजोडी, अंमलबजावणीतील दिरंगाई त्यांच्या नजरेतून सुटत नसे. सहकाऱ्यांविषयी राग-द्वेष न बाळगता वस्तुनिष्ठपणे ते निर्णय घ्यायचे. योजना अमलात आणण्यासाठी निरोगी मन व शरीराची आवश्यकता असते, हे दीर्घ अनुभवांती त्यांनी हेरले होते. त्यामुळेच त्यांनी योग, प्राणायाम, ध्यानधारणेच्या माध्यमातून सर्व सहकाऱ्यांना फिटनेसची प्रेरणा दिली. मेट्रो प्रकल्पांचे निरीक्षण करण्यासाठी अनेक किलोमीटर पायी चालण्यासाठी लागणारी शारीरिक तंदुरुस्ती त्यांनी शेवटपर्यंत कायम राखली. वयाच्या ७९ व्या वर्षी श्रीधरन यांच्या वेळेशी स्पर्धा करीत अविरत धावणाऱ्या मेट्रोने ३१ डिसेंबर २०११ रोजी निवृत्तीचे शेवटचे स्थानक गाठले.
श्रीधरन यांच्यावर कधीही भ्रष्टाचाराचा कलंक लागला नाही. मनमोहन सिंग यांच्याप्रमाणे भ्रष्ट सहकाऱ्यांना पाठीशी घातल्याचाही ठपका त्यांच्यावर कधी ठेवला गेला नाही. थोडय़ाशा दिरंगाईने प्रकल्पखर्च वाढीला हजारो कोटींनी चालना देत सहजभावात भ्रष्टाचार करण्याची आसक्ती त्यांच्या मनाला कधीच शिवली नाही. प्रत्येक काम काटेकोरपणाने व निर्दोषपणे पार पाडण्याचा कटाक्ष बाळगणाऱ्या श्रीधरन यांच्या वाटय़ाला वैफल्यही भरपूर आले. ईस्ट ऑफ कैलाशशेजारी जमरुदपूर येथे गर्डर चढविणाऱ्या क्रेन घसरून झालेला अपघात किंवा पूर्व दिल्लीतील लक्ष्मीनगर येथे कोसळलेले काँक्रीटचे अजस्र धूड श्रीधरन यांच्या जिव्हारी लागले. त्यांनी या अपघाताची नैतिक जबाबदारी स्वीकारून लगेच राजीनामा दिला, पण सरकारने तो तत्परतेने फेटाळला.
भगवद्गीतेतील वचनाप्रमाणे श्रीधरन यांचा आत्मा बाल्य, तारुण्य आणि वृद्धत्वातही ध्येयाशी समर्पित राहिला. कर्मात बीजाचा नाश होत नसतो आणि आरंभ झालेल्या कर्माला नष्ट करण्याची शक्ती निसर्गात नसते, याची जाणीव असल्यामुळेच श्रीधरन निवृत्त झाले, ते एक अग्निहोत्र पेटवून. साधकाने निर्धारित काम करावे. दुसऱ्या खोटय़ा कामात भरकटत जाऊ नये, हाच संदेश श्रीधरन यांनी आपल्या कार्यातून दिला आहे. आपल्या देशाने 'चांद्रयान'सारख्या मोहिमांपेक्षा पाणीपुरवठा, मलवाहिन्या, वीजनिर्मिती, दळणवळण, रुग्णसेवा, शिक्षण यांसारख्या मूलभूत सुविधांवर सर्वाधिक भर द्यायला हवा, अशी तळमळ ते व्यक्त करतात. पायाभूत सुविधांची वानवा असलेल्या भारतात श्रीधरन यांच्या निष्काम कर्मयोगाने हजारो प्रामाणिक व राष्ट्रभक्त अभियंत्यांपुढे उच्च दर्जाचा आदर्श प्रस्थापित केला आहे. दिवसरात्र कार्यरत असल्याचा खोटारडा आभास निर्माण करणाऱ्या, आजचे काम उद्यावर ढकलणाऱ्या दीर्घसूत्री, तामसी राजकीय नेत्यांनाही त्यांच्या वक्तशीर व शिस्तबद्ध सात्त्विक जीवनातून भरपूर शिकण्यासारखे आहे. आसक्तीरहित बुद्धीने काम करीत आपल्या क्षेत्रात सिद्धी प्राप्त करणारे श्रीधरन विश्वासार्हतेच्या शिखरावर पोहोचून निवृत्त झाले.
ज्यांनी महान स्थापत्य अभियंता भारतरत्न मोक्षगुंडम विश्वेश्वरैया यांना बघितले नाही, त्यांनी भगवद्गीता प्रत्यक्ष आचरणात आणणारे पद्मविभूषण श्रीधरन यांच्यात विश्वेश्वरैयांचा निश्चितच शोध घेता येईल.
साभार - लोकसत्ता
http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=202916:2012-01-01-17-05-51&catid=30:2009-07-09-02-02-22&Itemid=8

ब्रिटीश खासदार हलाल मांस खात नाहीत, तर मग... हिंदूंनी तरी का खावे ?

2012-01-01T19:56:00.001+05:30

लंडन - ब्रिटनमधील मुस्लीम खासदारांना इस्लामिक पद्धतीचे मांस दिले जाणार नाही, कारण अनेक गैरमुस्लिम खासदारांचा 'हलाल' पद्धतीला विरोध आहे. ही पद्धत क्रूर असल्यामुळे आम्ही हलाल मांस खाणार नाही, अशी भूमिका ब्रिटीश खासदारांनी घेतली आहे.

हलाल पद्धतीमध्ये जनावरांचे हाल करून गळा चिरण्यात येते. 'पॅलेस ऑफ वेस्टमिनिस्टर्स'ने तेथील उपहारगृहांतून हलाल मांस उपलब्ध करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे.
पॅलेसमधील २३ उपहारगृहांतून हलाल मांस दिले जाते, अशी खात्री मुस्लिम खासदारांना देण्यात आल्याने त्यांनी तिथे मांस खाल्ले. परंतु नव्या स्पष्टीकरणामुळे हे खासदार संतप्त झाले आहेत. हाउस ऑफ लॉर्डस आणि हाउस ऑफ कॉमन्सच्या प्रवक्त्याने म्हटले आहे की, त्यांच्या उपरागृहांतून हलाल मांस ठेवले जात नाही.

We won't eat halal meat: British MPs

IANS | Jan 1, 2012, 02.13PM IST

LONDON: British Muslim MPs have been told they cannot have meat slaughtered in line with Islamic tradition because the method is offensive to many of their non-Muslim colleagues, a media report said.

The halal method involves slitting the animal's throat without first stunning it. The Palace of Westminster has rejected demands to serve halal meat in its restaurants, the Daily Mail reported.

The stance has infuriated some parliamentarians who have eaten meat in the Palace's 23 restaurants and cafes, having been assured that it was halal.
Lord Ahmed of Rotherham said: "I did feel misled. I think a halal option should be made available."
Alison Ruoff, a member of the Church of England, said: "It's a bit hypocritical that the Houses of Parliament, which have allowed other people to provide halal food, have ruled it out on their own premises."
Spokesmen for the House of Lords and the House of Commons confirmed that halal meat was not served in their restaurants, the newspaper added.

http://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/We-wont-eat-halal-meat-British-MPs/articleshow/11325602.cms

आंग्ल नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा; पण ...

2011-12-31T22:24:00.002+05:30

माझ्या हिंदुस्थाना ! तुला धोका आहे तो इथेच. पाश्चात्यांच्या अंधानुकारणाचा तुला एवढा मोठा शाप आहे की, एखादी गोष्ट चांगली की वाईट हे बुद्धीच्या, विवेकाच्या किंवा शास्त्राच्या सहाय्याने तू ठरवतच नाहीस. गोरी माणसे जे रीतीरिवाज पाळतात, ज्या कल्पना मनाशी बाळगतात, त्याच चांगल्या; त्यांना जे आवडत नाही ते ते सारे वाईट ! अरेरे, बुद्धीभ्रष्टतेचा, मूर्खपणाचा याहून कोणता पुरावा हवा ?

- स्वामी विवेकानंद

आंग्ल नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा; पण ... एका अटीवर.
वक्तशीरपणा, शिस्त, अनुशासन, भान विसरून एखाद्या गोष्टीचे ज्ञान मिळविणे आदी पाश्चात्यांच्या चांगल्या गोष्टी सोडून आपण दुस-याच मूर्खपणाच्या गोष्टी करीत आहोत. पुढील लिंक क्रमांक १ मध्ये याचे विश्लेषण खूपच प्रत्ययकारी आहे. Celebrate the New Year हा लेख वाचा म्हणजे ध्यानात येईल की ती कोणती अट आहे.

"जीबीएस'च्या विळख्यात 12 महिने

2011-12-28T20:38:00.001+05:30

"जीबीएस'च्या विळख्यात 12 महिने part 1

मु. पो. यशोधरा हॉस्पिटल part 2

... अन्‌ मी पुन्हा चालू लागलो part 3

२०१४ पर्यंत निर्माण होईल राममंदिर

2011-12-27T16:10:00.001+05:30

रायपूर - रायपुरच्या व्हीआयपी रोडवर भव्य राममंदिराची निर्मिती होत आहे. अयोध्येतील प्रस्तावित राममंदिरासारखेच हे मंदिर बांधण्यात येणार असून या मंदिर निर्माणातील सर्व अडचणी आता दूर झाल्या आहेत. हे मंदिर श्रद्धा, संस्कार आणि शिक्षणाचे केंद्र असणार आहे.
http://divyamarathi.bhaskar.com/article/NAT-ram-mandir-at-raipur-2682172.html
या मंदिर निर्माणातील विशेष बाब म्हणजे बांधकामात कुठेही सिमेंट आणि लोखंडाचा वापर करण्यात येणार नाही. चुना, गूळ आणि बेलाची फळे यांचा वापर करण्यात येणार आहे. २००६ साली मंदिराचा शिलान्यास झाल्यापासून येथे दररोज वीर हनुमानाची पूजा-अर्चा होत आहे.

असे असेल मंदिर

लांबी - ११० फूट

उंची - १०९ फूट

रुंदी - ६० फूट

सामुदायिक भोजनालय : १०,००० चौ. फूट

पुजा-यांसाठी निवास : ४५ हजार चौ. फूट

विद्यालय : संस्कृत शिक्षण, ज्योतिष आणि व्याकरण

वसतिगृह : १०० मुले व १०० मुली ( दुमजली )

संत निवास : १०० जणांसाठी

कोचिंग केंद्र : पीएससी, आईएएस आणि आईपीएस

रुग्णालय : अॅलोपैथी, आयुर्वेद आणि होमिओपॅथी

कब दुनिया को हिन्दु करने घर घर मे नरसंहार किया

2011-12-25T12:21:00.001+05:30

आजच्याच दिवशी सन १९२४ रोजी श्री अटल बिहारी वाजपेयी यांचा जन्म झाला होता. उत्तर प्रदेशाला कर्मभूमी बनविलेले वाजपेयी आज वृद्धापकाळामुळे राजकारणातून निवृत्त झाले असले तरी त्यांची मोहिनी देशवासीयांवर आजही पाहायला मिळते.

ही गोष्ट १९५७ ची आहे. दुस-या लोकसभेत भारतीय जनसंघाचे केवळ ४ खासदार होते. या खासदारांची ओळख तत्कालीन राष्ट्रपती डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्याशी करून देण्यात आली. तेंव्हा राष्ट्रपती अचंबित झाले, कारण भारतीय जन संघ नावाचा पक्ष असल्याची त्यांना माहितीच नव्हती. त्या चार खासदारांत अटल बिहारी वाजपेयी हे एक होते.
ही गोष्ट आठवून अटलजी भारतीय जनता पक्षाच्या प्रगतीकडे दिशानिर्देश करीत असत. भारतीय जनता पक्षाला प्रमुख पक्ष बनविण्यात त्यांचे मोलाचे योगदान होते. त्यांची पंतप्रधान म्हणूनही कारकीर्द विशेष गाजली. त्यांचा जीवनप्रवास हा खूपच तेजस्वी आहे. सुरुवातीच्या काळात तेंव्हाचे पंतप्रधान जवाहर लाल नेहरू एकदा म्हणाले होते, 'आम्ही जनसंघाला चिरडून टाकू'. त्यावर अटल बिहारी वाजपेयी यांनी ठामपणे प्रत्युत्तर दिले होते, 'आम्ही चिरडून टाकण्याची मानसिकताच चिरडून टाकू इच्छितो.'

भारतीय जनता पक्षाचा उल्लेख 'जातीयवादी पक्ष' म्हणून होणे, अटल बिहारी वाजपेयी यांना मान्य नव्हते. 'अटलजी ही चांगली व्यक्ती चुकीच्या पक्षात आहे', असे म्हटले जायचे. त्यावर अटलजी यांचे उत्तर असे की, 'झाडाची परीक्षा ही फळावरून होत असते. फळ चांगले आहे पण झाड नाही, असे म्हणणे कृतघ्नपणा नाही का ?'
हिंदू धर्माच्या सर्वसमावेशकतेविषयी त्यांच्या मनात काय विचार होते, हे त्यांच्या पुढील कवितेतून पाहायला मिळतात. अटलजी १६ वर्षांचे असताना लिहितात,
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै शंकर का वह क्रोधानल कर सकता जगती क्षार क्षार
डमरू की वह प्रलयध्वनि हूं जिसमे नचता भीषण संहार
रणचंडी की अतृप्त प्यास मै दुर्गा का उन्मत्त हास
मै यम की प्रलयंकर पुकार जलते मरघट का धुँवाधार
फिर अंतरतम की ज्वाला से जगती मे आग लगा दूं मै
यदि धधक उठे जल थल अंबर जड चेतन तो कैसा विस्मय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै आज पुरुष निर्भयता का वरदान लिये आया भूपर
पय पीकर सब मरते आए मै अमर हुवा लो विष पीकर
अधरोंकी प्यास बुझाई है मैने पीकर वह आग प्रखर
हो जाती दुनिया भस्मसात जिसको पल भर मे ही छूकर
भय से व्याकुल फिर दुनिया ने प्रारंभ किया मेरा पूजन
मै नर नारायण नीलकण्ठ बन गया न इसमे कुछ संशय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै अखिल विश्व का गुरु महान देता विद्या का अमर दान
मैने दिखलाया मुक्तिमार्ग मैने सिखलाया ब्रह्म ज्ञान
मेरे वेदों का ज्ञान अमर मेरे वेदों की ज्योति प्रखर
मानव के मन का अंधकार क्या कभी सामने सकठका सेहर
मेरा स्वर्णभ मे गेहर गेहेर सागर के जल मे चेहेर चेहेर
इस कोने से उस कोने तक कर सकता जगती सौरभ मै
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै तेजःपुन्ज तम लीन जगत मे फैलाया मैने प्रकाश
जगती का रच करके विनाश कब चाहा है निज का विकास
शरणागत की रक्षा की है मैने अपना जीवन देकर
विश्वास नही यदि आता तो साक्षी है इतिहास अमर
यदि आज देहलि के खण्डहर सदियोंकी निद्रा से जगकर
गुंजार उठे उनके स्वर से हिन्दु की जय तो क्या विस्मय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
दुनिया के वीराने पथ पर जब जब नर ने खाई ठोकर
दो आँसू शेष बचा पाया जब जब मानव सब कुछ खोकर
मै आया तभि द्रवित होकर मै आया ज्ञान दीप लेकर
भूला भटका मानव पथ पर चल निकला सोते से जगकर
पथ के आवर्तोंसे थककर जो बैठ गया आधे पथ पर
उस नर को राह दिखाना ही मेरा सदैव का दृढनिश्चय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मैने छाती का लहु पिला पाले विदेश के सुजित लाल
मुझको मानव मे भेद नही मेरा अन्तःस्थल वर विशाल
जग से ठुकराए लोगोंको लो मेरे घर का खुला द्वार
अपना सब कुछ हूं लुटा चुका पर अक्षय है धनागार
मेरा हीरा पाकर ज्योतित परकीयोंका वह राज मुकुट
यदि इन चरणों पर झुक जाए कल वह किरिट तो क्या विस्मय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै वीरपुत्र मेरि जननी के जगती मे जौहर अपार
अकबर के पुत्रोंसे पूछो क्या याद उन्हे मीना बझार
क्या याद उन्हे चित्तोड दुर्ग मे जलनेवाली आग प्रखर
जब हाय सहस्त्रो माताए तिल तिल कर जल कर हो गई अमर
वह बुझनेवाली आग नही रग रग मे उसे समाए हूं
यदि कभि अचानक फूट पडे विप्लव लेकर तो क्या विस्मय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
होकर स्वतन्त्र मैने कब चाहा है कर लूं सब को गुलाम
मैने तो सदा सिखाया है करना अपने मन को गुलाम
गोपाल राम के नामोंपर कब मैने अत्याचार किया
कब दुनिया को हिन्दु करने घर घर मे नरसंहार किया
कोई बतलाए काबुल मे जाकर कितनी मस्जिद तोडी
भूभाग नही शत शत मानव के हृदय जीतने का निश्चय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
मै एक बिन्दु परिपूर्ण सिन्धु है यह मेरा हिन्दु समाज
मेरा इसका संबन्ध अमर मै व्यक्ति और यह है समाज
इससे मैने पाया तन मन इससे मैने पाया जीवन
मेरा तो बस कर्तव्य यही कर दू सब कुछ इसके अर्पण
मै तो समाज की थाति हूं मै तो समाज का हूं सेवक
मै तो समष्टि के लिए व्यष्टि का कर सकता बलिदान अभय
हिन्दु तन मन हिन्दु जीवन रग रग हिन्दु मेरा परिचय॥
( अटलजींची ही कविता म्हणजे त्यांचे जीवन विचार आहेत... )

गीतेवरील बंदीमागे ख्रिश्चन ऑर्थोडॉक्स चर्च

2011-12-20T09:39:00.001+05:30

नवी दिल्ली - गीतेच्या 'महाभारता'वरून रशियामध्ये काम करणा-या भारत, बांगलादेश, नेपाळसह अनेक देशांतील हिंदू समुदायातील लोकांनी हिंदू कौन्सिलची स्थापना करून प्रस्तावित बंदीला विरोध केला आहे. साधुप्रिय दास यांची इस्कॉनच्या रशियन विभागाच्या प्रमुखपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. आपली संघटना मॉस्को येथील भारतीय दूतावासाशी व पंतप्रधान कार्यालयाच्या संपर्कात आहे, असे दास यांनी म्हटले आहे.
http://divyamarathi.bhaskar.com/article/NAT-chaos-over-move-to-ban-geeta-in-russia-2656436.html

इस्कॉनचे संस्थापक स्व. भक्तिवेदांत स्वामी प्रभुपाद यांनी 'भगवत गीता अॅज इट इज' नावाने गीतेचा अनुवाद केला आहे. या अनुवादासह अन्य हिंदू साहित्यावरही बंदी घालावी, अशी मागणी रशियातील ख्रिश्चन ऑर्थोडॉक्स चर्चने केली आहे. या साहित्यामुळे धार्मिक सलोख्याला हानी पोहोचते, असा युक्तिवाद न्यायालयात केला जात आहे. (युरेनियम साठ्यावर बसलेले भुजंग - ख्रिश्‍चन मिशनरी )
भगवद्गीता हा ग्रंथ अतिरिकी साहित्य आहे, या सबबीखाली रशियामध्ये बंदी घातली जात असल्याच्या वृत्तावरून संसदेमध्ये सर्व पक्षांच्या सदस्यांनी एकच गोंधळ केला. तर देशात विविध ठिकाणी तीव्र निदर्शने करून या हालचालीला विरोध दर्शविण्यात आला. यात कोलकात्यामध्ये इस्कॉन समूहाने रशियाच्या दूतावासासमोर जोरदार निदर्शने केली.
लोकसभेमध्ये राजद प्रमुख लालूप्रसाद यादव आणि सपा नेते मुलायमसिंह यादव यांनी सर्वप्रथम रशियातील मोहिमेला विरोध दर्शवला. यानंतर भाजप, बसपा, जदयू, शिवसेना आणि बिजू जनता दलच्या खासदारांनी आक्रमक भूमिका घेतली. कृष्ण भगवान की जय, गीतेचा अवमान सहन केला जाणार नाही आदी घोषणांनी सभागृह दणाणले होते.
सायबेरियातील तोम्स्क सिटी न्यायालयामध्ये सोमवारी गीतेवर बंदी घालण्यासंबंधीच्या प्रकरणाची सुनावणी झाली. यामध्ये इस्कॉनच्या वकिलांनी रशियाच्या लोकपालसह मॉस्को आणि सेंट पीटर्सबर्ग विशेषज्ञांचा सल्ला घेण्याचे आवाहन केले. त्यानंतर न्यायालयाने 28 डिसेंबरपर्यंत सुनावणी लांबणीवर टाकली. त्याआधी रशियाचे लोकपाल व्लादिमीर लुकीन म्हणाले की, इस्कॉनचे संस्थापक स्वामी प्रभुपाद यांनी लिहिलेल्या 'भगवद्गीता अ‍ॅज इट इज'(भगवत गीता जशी आहे तशी) या ग्रंथाला जगभरात गौरवले आहे. अशा ग्रंथावर रशियात बंदी घालणे अस्वीकारार्ह आहे.
रशियामध्ये हिंदू धर्मीयांचे हक्क सुरक्षित राखले जावेत, अशी अपेक्षा सदस्यांनी केली. रशियातील हिंदूंचे धार्मिक स्वातंत्र्य अबाधित राहावे, अशी मागणी करत बिजू जनता दलाचे खासदार भर्तृहरी महताब यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला. खासदारांच्या या गोंधळात दुपारी 2.00 वाजेपर्यंत सभागृहाचे कामकाज तहकूब करावे लागले. रशियातील हिंदूंचे हक्क कायम राहावेत अशी मागणी महताब यांनी व्यक्त केले.

.